Tweedehandsboekhandelaar Nancy Schot uit Hendrik-Ido-Ambacht verkocht jarenlang vooral aan liefhebbers uit de buurt. Tegenwoordig stuurt ze duizenden bestellingen naar de Verenigde Staten. Haar oude boeken worden namelijk gebruikt om AI-modellen te trainen: “Het is goede handel, maar de boeken gaan op deze manier wel verloren.”
Sommige boeken stonden al zeven jaar in haar loods, maar Nancy Schot - van Antiquariaat Schot - wist ze dit jaar eindelijk van de hand te doen. Vijf maanden geleden kreeg ze voor het eerst 'vreemde bestellingen', vertelt ze aan Rijnmond.
'Willekeurige boeken'
“Het begon met een paar bestellingen uit het buitenland waar ik niet meteen van opkeek; we verkopen weleens vaker aan iemand die zijn bedrijfsnaam gebruikt of een buitenlands adres heeft. Maar toen bleven de bestellingen in korte tijd oplopen. Allemaal bestellingen van bedrijven uit het buitenland, voornamelijk Amerika en Canada, die willekeurige Nederlandse boeken wilden hebben.”
AI-training
Schot verkoopt in de maanden erna duizenden boeken aan bedrijven uit Noord-Amerika. Na een tijdje merkt ze wel dat haar klant geen Nederlandse bibliotheek in Amerika kan zijn. “De bedrijven hadden totaal geen oog voor geld”, legt ze uit.
“Dan werd er bijvoorbeeld, voor Nederlandse begrippen midden in de nacht, een boekje besteld van acht euro. En weer later werd er nog een willekeurig boek besteld door hetzelfde bedrijf. Maar beide keren werden wel de 25 euro aan verzendkosten betaald en dat gebeurde in korte tijd gerust vijftig keer. Dat was natuurlijk raar.”
Het vermoeden ontstaat bij Schot dat de boeken worden gebruikt door AI-bedrijven in de Verenigde Staten. Deze bedrijven gebruiken boeken namelijk wel vaker om hun taalmodellen te verbeteren. “Ik weet niet helemaal zeker waar het belandt, maar de Nederlandse bibliotheek lijkt mij uitgesloten.”
‘Door de shredder’
Het inkopen van boeken om een AI-model te trainen is volgens data-ethicus Ajuna Soerjadi een bekend fenomeen. Eerder vertelde ze bij Radio 1 hoe het in zijn werk gaat. “De boeken gaan van tweedehandswinkels naar een trainingsfaciliteit in Noord-Amerika.”
“Daar wordt de kaft van de boeken gehaald en komt het boek in een scanner die heel snel elke pagina kan scannen. De bedrijven gebruiken dit om hun chatbot beter Nederlands te leren en de boeken gaan door de shredder.”
Soerjadi is dan ook allesbehalve fan van de grootschalige Amerikaanse boekinkopen. “De bedrijven geven niets om de inhoud van de boeken, maar gebruiken het puur en alleen voor de taal. De boeken worden ook nog eens zonder toestemming van de auteurs gebruikt en gaan daarna verloren. We moeten echt nadenken wat we willen met dit soort bedrijven als maatschappij."
‘Goede klant’
Schot zelf is wat minder zwaar op de hand over haar nieuwe klanten. “Ik sta er dubbel in. Aan de ene kant ben ik handelaar en is dit een goede klant. Daarnaast denk ik dat het beter is als AI met boeken traint dan met informatie die het vindt op internet. Boeken zijn betrouwbaarder.”
“Maar er is inderdaad ook een risico dat de boeken verloren gaan. En ik verkoop natuurlijk liever aan een boekenliefhebber.”
Veelvoorkomende titels
Toch denkt Schot dat het geen enorme ramp is voor de Nederlandse literatuur als er een paar boeken door de shredder gaan. “Van de boeken die ze tot nu toe hebben besteld, lig ik nog niet echt wakker. Het zijn voor mij de meest veelvoorkomende titels. Lezers hoeven niet bang te zijn dat ze verdwijnen, want in Nederland zijn er van de meeste titel nog zo'n vijftien kopieën te koop.”
Voorlopig blijft in Hendrik-Ido-Ambacht de regionale boekliefhebber wel nog steeds de meest geliefde klant. “Ik zie dit als een bijvangst en ga geen speciale inkopen doen voor de AI-bedrijven. Ik ben dit werk nou eenmaal begonnen met dit werk uit liefde voor boeken.”
Dit is een artikel van onze mediapartner Rijnmond.
