Dilemma voor bewoners Sperwerflat Sliedrecht: cv-ketel vervangen of voorgoed van het gas af?

Huismeester Wout Kraak wijst ons de weg. Hij weet precies waar we moeten zijn. Eerst de lift naar de tiende, dan de vlizotrap tevoorschijn halen. Vervolgens via dat trappetje omhoog en dan zijn we zijn in het bakstenen verwarmingshuisje op het dak, de officieuze elfde verdieping van de Sperwerflat.

Daar zullen we de twee ijzeren rode dozen vinden. Op gezette tijden brommen en blazen ze. Dan pompen ze warm water de flat in. 'Onze kachel', zo noemt Kraak de gasgestookte cv-installaties liefdevol. Zelf tobt de huismeester momenteel wat met zijn knie, vandaar dat voorzitter Pieter 't Hart van de VvE de bezoekers deze ochtend het trapje voorgaat.

Huismeester Wout vertelt beneden in zijn kantoortje dat de cv in 1995 is geïnstalleerd en met zijn 26 jaar al wonderbaarlijk oud is. Achttien tot twintig jaar is al een prima levensduur voor een gemiddelde cv-installatie in een flat. De reparatiekosten lopen op en het is wachten op de laatste ademtocht van de machines. Er moet wat gebeuren voordat het op een dag koud wordt in de flat.

Vervangen door een nieuw exemplaar is de makkelijkste stap. Maar op twee meter van de flat presenteert zich onder de grond nu een nieuwe kans: het nieuwe warmtenet. En daarover moeten de tachtig huishoudens binnenkort een besluit nemen. 't Hart moet dat proces in goede banen leiden. En meestemmen, want hij is naast voorzitter ook gewoon bewoner van de Sperwerflat.

Normaal zou de cv-keuze beperkt zijn tot twee opties: een nieuwe of een tweedehands. De buurtflat heeft er toevallig één over. Maar die mogelijkheid lijkt niet interessant. Met veertien jaar is die ketel weliswaar niet bejaard, maar wel oud. Dat zou niet meer zijn dan kortstondig uitstel van executie. Voor een nieuw exemplaar is onlangs een presentatie gegeven. De kosten zijn met ruim twee ton niet misselijk, maar dan kun je wel weer minstens vijftien jaar vooruit.

Maar er is dus nóg een keuze voor de flat. De grote onbekende in de race is het kersvers aangelegde warmtenet onder de bodem van Sliedrecht-Oost. Een hele zomer lang gingen er dikke buizen de grond in. Door het warmtenet stroomt van water van zeventig graden. Daarmee kunnen de aangesloten inwoners van Sliedrecht badderen, warm water tappen en hun woning verwarmen.

Nog altijd liggen er regelmatig straten open, want er wordt een waar woud aan hoofdleidingen en vertakkingen aangelegd. En niet onbelangrijk: omdat dit warmtenet een landelijk experiment is, is er per huishouden zo'n tienduizend euro beschikbaar dankzij een subsidie van het rijk voor het aansluiten en het aanpassen van de woning.

Worden de inwoners van de Sperwerflat als ze kiezen voor het warmtenet straks vooral proefkonijnen in een mega-operatie of zijn ze dankbare ontvangers van relatief goedkope en duurzame warmte? Komend voorjaar moeten de flatbewoners hun keuze bepalen. De voorzitter verwacht een 'heet avondje' als er ouderwets wordt gestemd door de hand omhoog te steken: Wie wil er een cv? Wie wil het warmtenet?

Als voorzitter van de VvE wil 't Hart de keuzeopties zo neutraal mogelijk voorleggen: "Bij het vervangen van de cv verandert er eigenlijk weinig. Het verouderde systeem van 'éénpijpige' leidingen in de flat veroorzaakt relatief veel warmteverlies. Warm water circuleert noodgedwongen voortdurend door alle radiatoren van de flat, ook als dat niet nodig is. Verder worden de bewoners afgerekend op het metertje dat ze op hun radiatoren hebben hangen. Daar ontstaat soms gekrakeel over. Het kan niet, dat ik zoveel moet betalen, zeggen ze dan. Ik heb de kachel nooit aan. Dat gedoe blijft dan."

't Hart: "Aansluiting op het warmtenet vraagt om een nieuw leidingstelsel in de flat, met aan- en afvoer. Dat is rendabeler, maar ook heftig en ingrijpend om aan te leggen. De meningen zijn dan ook verdeeld. En dat mag, iedereen is vrij om te denken hoe hij of zij wil. Maar we proberen op basis van kennis uiteindelijk een besluit te nemen. En liever niet op grond van onderbuikgevoelens." Met onderbuikgevoelens doelt de voorzitter op de emotie die leeft binnen de flat. "Dit gaat dieper dan puur een technische kwestie."

Daarmee raakt 't Hart een gevoelig punt dat je vaker hoort. Een warmtenet lijkt ideaal, zeker in het geval van Sliedrecht. De warmte komt de eerste jaren uit de Dordtse ovens van energie- en afvalverwerker HVC, een paar kilometer verderop, die toch al branden. En later waarschijnlijk uit de bodem waar uit kilometers diepe aardlagen warm water wordt opgepompt.

Circulaire warmte dus, valt in de categorie 'duurzaam'. Er is geen zuchtje aardgas voor nodig en dat is precies wat we in Europa met elkaar hebben afgesproken. Want uiterlijk 2050 stoppen met aardgas is de stip op de horizon. Maar toch is de praktijk, binnen en buiten de flat, weerbarstig en de vrees voor een warmtenet of andere methodes op veel plekken soms groot.

Vrijwel iedere woningeigenaar met een cv-installatie die aan het eind van zijn levensduur is, komt te staan voor de vraag: ga ik van het gas af en kies ik voor het warmtenet of, als dat niet kan, een elektrische warmtepomp? Het voelt vaak als een 'nederlaag', maar regelmatig kiezen eigenaren dan nog voor een nieuwe gasgestookte cv. De alternatieven vinden zij dan nog niet overtuigend genoeg. Te duur of praktisch niet goed inpasbaar in de bestaande woning.

Ook in de Sperwerflat is er soms twijfel over de keuze. "Je komt bij een warmtenet letterlijk bij mensen in de woning, je komt over de drempel. Een warmtenet vraagt om een nieuw systeem van leidingen. Er komt een extra buis door je woning, en wordt in of bij iedere woning een 'doos' geïnstalleerd, de afleverset. Die is om de warmte binnen te krijgen en het exacte verbruik te meten. Die wil je niet in je slaapkamer, want door een relais schakelt hij met een klik aan en uit." De flat moet dus flink op de schop voor de aanleg van een warmtenet.

Volgens de huidige plannen gaat de installatie binnenshuis zes werkdagen duren. Dat gebeurt vanwege de weersomstandigheden niet in de winter. Wel is het doel van de aannemer om de eventuele nieuwe radiator en leidingen zo netjes mogelijk weg te werken. Verder hoopt 't Hart de afleversets op het balkon geïnstalleerd te krijgen. Dat scheelt alvast ruimte binnenshuis en zo blijft het geluid ook buiten.

Er gaan 'spookverhalen' over de galerijen, zegt 't Hart. Vooral dat je het met een warmtenet binnen niet warm genoeg krijgt. Misschien dat iemand de deur niet opendoet als de werkmannen aan de slag willen bij een keuze voor het warmtenet. Wat in dat geval een complexe situatie oplevert, want als de flat vóór een warmtenet stemt, moeten de nee-stemmers in het kader van het algemeen belang ook meewerken. Het is alles of niks, een warmtenet is er niet slechts voor een deel van de woningen.

"Volgens mij is het vooral angst voor het onbekende. "Het is echt wel een dingetje dit", zegt VvE-voorzitter 't Hart. "Het leeft, ik ben al een paar keer aangeklampt. Er zijn voor- en tegenstanders. Maar als je nu voor een cv-ketel kiest, die vervolgens weer achttien jaar meegaat, zit je inmiddels in 2040. Als je op dat moment voor het warmtenet kiest, sta je misschien met je rug tegen de muur."

We verlaten het bakstenen huisje met de oude cv-machines en stappen het dak op van de Sperwerflat. In de verte zien we de rokende schoorstenen van HVC aan de Dordtse Baanhoekweg. Daar wordt mogelijk straks de warmte voor de Sperwerflat gemaakt. Het is het moment van 't Hart om zijn neutrale voorzittersrol te verruilen voor die van bewoner. En in die hoedanigheid heeft hij een duidelijke mening: laat dat warmtenet maar komen.

't Hart: "Het is heel simpel. Zonder de subsidie van het rijk was er nooit sprake geweest van het warmtenet. Dan was het een 'no-brainer', dan zouden we het nooit van z'n leven doen en gaan voor een nieuwe cv. Door de subsidie is het juist interessant: het is nu of nooit. De flat wordt aangepakt en met een warmtenet heb je niet de enorme kosten voor de aanschaf van een duur apparaat. Laten we eerlijk zijn, het is uiteindelijk voor de meeste mensen gewoon een geldkwestie."

De afleverset in de woningen blijft van HVC, zij zijn dus verantwoordelijk als er vervangen moet worden. Wel wordt van iedere bewoners een eigen bijdrage van 2000 euro verwacht. Als mensen al op elektriciteit koken is dat 500 euro. Pieter 't Hart: "Ik zeg eerlijk dat ik dat heb onderschat. Dat heeft niet iedere bewoner zomaar liggen, hoor ik terug."

De VvE overweegt daarom in zulke gevallen voor 'bank' te gaan spelen met een voordelige lening voor de eigen bewoners. Als er een warmtenet komt, hoeft er immers niet ruim 200.000 euro te worden afgetikt voor een cv. Dan kan die spaarpot op een andere manier worden gebruikt.

Een goed verstaander heeft aan een half woord genoeg: als zelfs de Sperwerflat met haar gunstige voorwaarden nee zegt tegen een warmtenet, waarom zouden andere Nederlanders zónder de vorstelijke subsidie-voorwaarden het dan wel doen? Er worden op dit moment tal warmtenetten uitgerold door heel Nederland. Huurders hebben doorgaans weinig keuze, maar woningeigenaren kunnen op de rem gaan staan. In dat opzicht zou een Sliedrechtse weigering een klap zijn voor het imago van het warmtenet.

De subsidie die momenteel in Sliedrecht-Oost wordt verstrekt honderden huishoudens die op het warmtenet willen is voor aanpassing van het leidingenstelsel, installatie van de afleverset, het eventueel vergroten van de radiatoren en mogelijk hier en daar te isoleren. Dan blijft een woning minstens zo comfortabel als en zou deze klaar moeten zijn voor het warmtenet.

Zo is het dunne muurtje onder het raam in de voorkamers van de Sperwerflat een berucht punt van warmteverlies. De inmiddels 53-jaar oude flat is geen toonbeeld van gedegen isolatie. En laat een warmtenet vanwege de relatief lage watertemperatuur nu alleen renderen bij goede isolatie. Zie daar meteen de spookverhalen over een koud huis na installatie van het warmtenet. Dit zou dus ook een unieke kans kunnen zijn op verbeterde isolatie. En dat is prettig, zeker in deze tijd torenhoge gasprijzen.

Pieter 't Hart: "Ik ben er al maanden mee bezig en zit goed in de materie. Ik ken alle ins en outs. Daarom zeg ik luid en duidelijk: je zou gek zijn als je het niet doet. Deze kans komt niet nog een keer."