Dit staat er op het spel als Chemours woensdag in de Tweede Kamer verschijnt

Wat gaat er woensdag gebeuren?
De directeur van Chemours komt op verzoek van de vaste kamercommissie voor Infrastructuur en Waterstaat naar Den Haag. Hij zal woensdag tussen 11:30 en 12:30 uur antwoord geven op vragen over de PFAS-uitstoot door zijn bedrijf. Aanleiding is de Zembla-uitzending 'De PFAS-doofpot' van 15 juni.

De hoorzitting kan mogelijk leiden tot nieuwe wetgeving of andere maatregelen. De hoorzitting is live te volgen via de website van de Tweede Kamer. Ook Rijnmond doet er verslag van.

Waar draait het precies om?
Om de uitstoot van de stof PFAS door het Dordtse Chemours (en voorganger DuPont), een bedrijf dat in een drukbevolkt gebied met relatief veel water zit. Volgens Zembla was DuPont al in de jaren 60 op de hoogte van de schadelijke bijwerkingen van PFAS en hield het die kennis voor zichzelf. Een klassieke doofpot, luidt de beschuldiging.

Het tv-programma baseert zich op Amerikaanse documenten waarin staat dat apen en ratten in de jaren 60 en 70 tijdens dierproeven veel sneller overleden dan verwacht, soms al na een paar dagen. De dieren werden geïnjecteerd met PFAS. In de stukken wordt ook expliciet de fabriek in Dordrecht genoemd. Het zou Chemours schade toebrengen als deze informatie naar buiten zou komen.

Wat is PFAS precies?
PFAS is een verzameling van zo'n 6.000 vet-, vuil- en waterafstotende stoffen. Handig voor in regenkleding, pizzadozen, blusschuim of in pannen met een anti-aanbaklaag. De uitvinding ervan werd halverwege de vorige eeuw bejubeld in vele gezinnen.

Inmiddels weten we dat PFAS ook minder aangename kanten heeft. Eenmaal in het lichaam of het milieu breekt de stof nauwelijks af. DuPont werkte tot 2012 vooral met PFOA. Dat is één van die 6.000 stoffen. Het schakelde daarna over op het minder vervuilende GenX, maar ook dat bleek slecht afbreekbaar. Het Europese Chemicaliën Agentschap gaf GenX in 2019 de status 'Zeer Zorgwekkende Stof'. Zo'n soort stof moet zoveel mogelijk uit de leefomgeving geweerd worden. Toch wordt het nog altijd gebruikt. De uitstoot is door de jaren heen wel sterk afgenomen.

Wat is het effect van de vervuiling op mensen in de omgeving van de fabriek?
PFAS zwerft overal. Zelfs op de Noordpool is de stof gevonden, al is dat uiteraard niet allemaal afkomstig van Chemours. Wel is het zo dat vrijwel geen enkele Nederlander ontkomt aan PFAS. Via voedsel en drinkwater krijgt iedereen het stofje binnen, meldde het RIVM in 2021.

Zeker is dat PFAS een negatieve invloed heeft op het immuunsysteem. Daardoor kun je sneller ziek worden. Ook kan PFAS een negatief effect hebben op je cholesterol en lever, en nier- en testikelkanker veroorzaken, schrijft het RIVM. Ook kan het schadelijk zijn voor de natuur. Het RIVM liet maandag aan Rijnmond weten dat het gaat onderzoeken wat voor effecten het zwemmen in het Lammetjeswiel bij Alblasserdam heeft. In de populaire recreatieplas is een sterk verhoogde concentratie PFAS gemeten. Ook in sloten en relatief stilstaande wateren zijn hoge PFAS-waarden gevonden.

Waarom is er nooit hard opgetreden tegen Chemours en Dupont?
Omdat Chemours en voorganger DuPont zich vrijwel altijd hebben gehouden aan de regels en de hoeveelheden die ze mochten lozen en uitstoten. Wel zijn er relatief kleinere, vooral administratieve, overtredingen geweest, zoals het te laat melden van een lozing. Daarvoor heeft het bedrijf meerdere keren een boete voor gekregen.

Inmiddels zijn de toegestane hoeveelheden PFAS flink omlaag gebracht. Het lijkt er vooral op dat de grote hoeveelheden uitgestoten PFAS uit het verleden nu voor problemen zorgen. Dat is ook de inzet van de hoorzitting: wat wisten DuPont en Chemours al die tijd precies en heeft het echt een doofpot gecreëerd?

Waarom gaat Chemours niet gewoon weg?
De Dordtse wethouder Tanja de Jonge noemde sluiting onlangs tijdens een raadsvergadering 'de laatste optie die aan bod komt'. Volgens haar betekent sluiting waarschijnlijk alleen maar het probleem verplaatsen 'naar elders op de wereld'. Wel daagden Dordrecht, Sliedrecht, Papendrecht en Molenlanden Chemours voor de rechter.

Zij vinden dat het bedrijf verantwoordelijk is voor de schade in hun gemeenten. Ze willen dat Chemours dit erkent en het opruimen van de vervuiling betaalt. In september doet de rechter hierover uitspraak. Ook honderden bewoners hebben inmiddels een zaak aangespannen tegen Chemours.

Chemours werkt ondertussen aan het terugdringen van de uitstoot. Het kondigde vijf jaar geleden aan 75 miljoen euro te gaan investeren. In maart van dit jaar introduceerde het nog een nieuw filterproces. Het bedrijf noemt de Acquarius-installatie 'state of the art'. In vier stappen wordt PFAS uit het te lozen water gefilterd. Volgens Chemours gebeurt dat met een effectiviteit van 99,9 procent. Bovendien is Chemours een door veel mensen gewaardeerde werkgever en sponsort het diverse maatschappelijke projecten in Dordrecht en omgeving.

Wat verwachten inwoners die in de buurt van Chemours wonen van de hoorzitting?
Vanuit Dordrecht en de omliggende gemeenten reist een groep actievoerders naar Den Haag. Nienke Blauw is één van hen. "Ik verwacht dat Chemours zijn eigen verhaal gaat houden. Ik hoop dat de Kamerleden doorvragen. En dan vooral op wat het bedrijf al die tijd al wél wist. De Kamerleden hebben schriftelijk in ieder geval al goede vragen gesteld." Daarmee doelt ze op een lijst van 46 vragen aan de verantwoordelijk minister. "Wat gaat u doen tegen bedrijven die willens en wetens het milieu vervuilen en mensen ziek maken, en informatie daarover achterhouden?" is één van die vragen.

Blauw verwacht niet dat Chemours in de Tweede Kamer door het stof zal gaan. "Maar ik hoop wel dat de Kamerleden kritisch doorvragen", zegt ze. Verantwoordelijk minister Mark Harbers (VVD) zei tegen de NOS het 'buitengewoon ernstig' te vinden als Chemours de gezondheidsrisico's geheim hield.

Wat kunnen we verwachten van Chemours tijdens het optreden in Den Haag?
Het bedrijf reageerde niet op een verzoek tot een reactie op deze vraag. Het liet wel van zich horen na de uitzending van Zembla en sprak van 'schandaaljournalistiek'. Het schrijft op de eigen website: "Veel van de beweringen zijn gebaseerd op oude, vage en/of ontkrachte aantijgingen. Ze horen niet thuis in de wereld van geloofwaardige journalistiek." En: "In tegenstelling tot wat de uitzending wil doen geloven, bestaat de kern van het verhaal uit oude beweringen die jaren geleden zijn opgeworpen en ontkracht, veelal vóór de oprichting van Chemours in 2015."

Het bedrijft wijst verder naar een recent onderzoek van de Nationale Onderzoeksraad voor de Veiligheid dat Chemours prijst voor het naleven van de regels en het investeren in nieuwe, milieubewustere technieken. Tegen AD/De Dordtenaar zei Chemours dat het blij is in politiek Den Haag haar kant van het verhaal te kunnen vertellen.

Wat moet je als burger nu met al deze informatie? Wat mag je nu wel of niet?
Daarover zijn de meningen sterk verdeeld. Er zijn bewoners, al zijn het er niet veel, die al jaren weigeren kraanwater te drinken. Drinkwaterbedrijven zeggen op hun beurt dat hun water veilig is.

Emeritus-hoogleraar Jacob de Boer zei zondag in radioprogramma Pointer dat hij zijn kleinkinderen niet zou laten zwemmen in het Lammetjeswiel in Alblasserdam of in de Merwelanden bij Dordrecht. Er gelden vooralsnog geen zwemverboden rondom de Chemours-fabrieken. Af en toe zwemmen waarbij je misschien een slokje water binnen krijgt, hoeft dan weer niet schadelijk te zijn, voegde De Boer toe. Anders is dat wellicht als je heel regelmatig in het water ligt. Al staat ook dat niet onomstotelijk vast. Dat wordt nu onderzocht.

Er zijn dus nog veel vragen. Daarom is er van meerdere kanten nader onderzoek aangekondigd en willen de Provinciale Staten later dit jaar de directie en medewerkers van Chemours uitgebreid aan de tand voelen. Maar eerst is het woensdag de beurt aan de Tweede Kamer.