In de jachthavens om en nabij de Biesbosch is het water troebel, en een enkele schipper heeft al een paar boomstronken voorbij zien drijven, maar verder lijkt het allemaal wel mee te vallen met het afval in het water. Waarom dan toch die zorgen? "Plastic", legt hydroloog Tim van Emmerik van de Wageningen Universiteit (WUR) uit. Als het waterpeil weer zakt blijven talloze plasticdeeltjes achter in de begroeiing van de Biesbosch, en dat is funest voor de natuur.
"De Biesbosch staat bekend om de mooie begroeiing en alle planten op de oevers. Dat maakt het makkelijk voor de plastics - en dan vooral de zachte plastics - om daar te blijven hangen. Die kunnen echt jaren, decennia ofwel eeuwen in het systeem blijven", legt Van Emmerik uit. Hij spreekt daarbij van een zogenaamd 'kerstboomeffect'.
"In de jaren 90 werd al gesproken over het Kerstboom-effect. Wat je ziet na overstromingen is dat het plastic in de bomen en struiken blijft hangen, en zodra het water weer gedaald is is het heel lastig om het er weer uit te halen."
'Eén grote wirwar van bomen, struiken, riet en ruigte'
Het opruimen van al het afval dat in de Biesbosch blijft steken is nog een hele opgave, ziet ook boswachter Thomas van der Es. " De Biesbosch is in de zomer één grote jungle en wirwar van bomen, struiken, riet en ruigte. Dat is een kam waar al het vuil achter blijft hangen. Maar het is ook een risico, want je kan er gewoonweg niet in en niet bij komen."
Van der Es heeft in zijn observatie van het gebied al talloze stukken plastic en andere troep voorbij zien komen. "Je hoeft niet heel lang te zoeken om het eerste blikje of plasticrestje te vinden. Dit is morgen natuurlijk niet weg, dit blijft heel lang in het systeem en de Biesbosch an sich."
Daarnaast ligt er ook veel organisch afval dat zich mengt met het plastic. Die twee zijn vaak lastig van elkaar te scheiden. De enige manier om dat zoveel mogelijk en zo fatsoenlijk mogelijk op te ruimen is om met de hand door de Biesbosch te banjeren, legt van Emmerik uit.
"Je verstoort het systeem meer door technologisch ingrijpen, dan als je dat op je gemak doet met handen en prikkers. Het is een enorme opgave natuurlijk, maar het is wel het enige dat we kunnen doen", aldus de hydroloog.
Gevolgen voor flora en fauna
Hoe langer het afval in de Biesbosch blijft liggen, des te groter de gevolgen voor alles dat daar zwemt, wandelt en fladdert. Dieren kunnen het plastic makkelijk inslikken en daardoor stikken. Ook de bomen en planten in het natuurgebied kunnen in hun groei gehinderd worden door het plastic of erdoor afsterven. " Maar het heeft ook gevolgen voor de mensen", vult van Emmerik aan. "Het kan bijvoorbeeld blijven hangen in schroeven, gemalen, pompstations en drinkwater-inlaten."
Al het plastic dat nu niet opgeruimd wordt, wordt langzaamaan afgebroken tot microplastics. Dat is plastic van minder dan een halve centimeter groot. Die microplastics zijn nagenoeg onmogelijk om allemaal op te ruimen. Vandaar dat het nu van groot belang is om zoveel mogelijk plastic op te ruimen.
Boswachter Thomas van der Es vraagt bezoekers aan de Biesbosch om zoveel mogelijk afval te melden. "We gaan niet naar ieder korreltje zoeken, want dat brengt ook risico's met zich mee voor vertrapping, verstoring en vernieling van de natuur die nu kwetsbaar is in het seizoen."
Van Emmerik hoopt dat onderzoekers gebruik kunnen maken van de opruimactie om te achterhalen hoe het afval in de Biesbosch blijft hangen. "Onderzoek is nodig, maar ook opruimen en voorkomen. We hopen dat iedereen die komt helpen met opruimen ook goed bijhoudt wat er blijft hangen", aldus de hydroloog.
Dit verhaal komt van mediapartner RTV Rijnmond.
