In de loop van de oorlogsjaren wordt de impact die de Duitse bezetting op het leven heeft steeds duidelijker, ook in Dordrecht. In mei 1943 kregen alle jongens en mannen van 16 jaar en ouder een oproep voor de Arbeitseinsatz. Ze werden gedwongen om in Duitsland te werken.
De reis daarnaartoe verliep vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Sommige mannen gaven geen gehoor aan de oproep en doken onder. Net als Joodse stadsgenoten.
Eén van hen was de vader van Lenie van der Bosch-Schot. Ze vertelt daarover in de serie ‘75 jaar Vrijheid' die deze week op TV Dordrecht wordt uitgezonden. Hij weigerde zich te melden en verstopte zich in zijn eigen huis. “Mijn vader had bij een kast de bodem eruit gehaald, zodat hij daar naar beneden kon als het onrustig werd,” zegt Van der Bosch-Schot. “En dan zette mijn moeder gauw mijn poppenhuis erop. Dat is eigenlijk heel goed gegaan.”
Altijd oppassen
Maar het gevaar om verraden te worden, bleef altijd op de loer liggen. “Twee huizen verder woonden een echtpaar met een zoon en die zijn komen bellen.” Dat was op de dag dat haar vader zich moest melden. “Mevrouw Schot, we hebben je man niet langs zien komen, hij moest zich melden. Klopt, zei mijn moeder hij is de andere kant uitgegaan, hij is zijn vader en moeder nog gedag wezen zeggen. Zo moest je rommelen,” legt ze uit.
Vervoerd in een goederenwagon
Een Dordtenaar die wel inging op de oproep van de Duitsers om te werk te worden gesteld, was Wim Jilleba*. Hij meldde zich bij de ambachtsschool aan de Reeweg. Vervolgens werd hij per schip naar Amsterdam vervoerd. Daarna ging de reis naar Duitsland.
“Ik was als eerste in die kar, ik kroop gelijk naar de voorkant van de wagon om zoveel mogelijk uit de wind te zitten. Dat probeerde bijna iedereen, maar er zaten zoveel mannen in. Heel veel zaten er gewoon vlakbij die deuropening. Het was om dood te gaan van de kou,” zegt Jilleba. “Ik ben in slaap gevallen, waarschijnlijk van de honger en de emoties. Ik werd op een gegeven moment wakker doordat de trein stopte. En toen hoorde ik dat bij het passeren van een brug één van de mannen die helemaal overstuur was, uit de trein gesprongen."
Hoe het Jilleba verder verging in Duitsland, is te zien in de derde aflevering van de serie ‘75 jaar Vrijheid’. Die serie wordt tot en met zaterdag iedere dag uitgezonden op TV Dordrecht en is ook terug te zien op ons YouTube-kanaal.
* Wim Jilleba is in 2021 overleden.
