Deze gemeenten vangen te weinig statushouders op, provincie dreigt met ingrijpen

De drie regiogemeenten staan sinds 1 juli onder verscherpt toezicht, omdat ze al te lang te weinig statushouders huisvesten. De ‘achterblijvers’ krijgen tot 1 juli volgend de tijd extra woonplekken voor statushouders te regelen en de achterstand weg te werken. Doen ze dat niet, dan grijpt de provincie in door bijvoorbeeld huizen op te kopen of hotelkamers te huren op kosten van de gemeente.

“De wet is de wet, daar heeft iedereen zich aan te houden", zegt Kolff. "Mijn advies is daarom: hou de regie in eigen hand en ga actief op zoek naar woonplekken. Statushouders hebben een verblijfsvergunning en dus recht op woonruimte buiten de asielopvang.”

De gemeente Zwijndrecht staat sinds 1 januari ook op trede 5, maar heeft inmiddels de achterstand ingelopen en loopt zelf wat vooruit op de taakstelling. Als dat zo blijft zullen ze op 1 januari weer dalen op de ladder.

Doorstroming stokt
Volgens Kolff wonen er landelijk nog zo’n 14.000 statushouders in een asielzoekerscentrum of een noodopvang, terwijl ze al recht op een woning hebben. Die centra zijn eigenlijk bestemd voor asielzoekers, die dus nog geen verblijfsvergunning hebben. Hierdoor stokt de doorstroming in de hele asielketen.

Zolang er nog onvoldoende woningen zijn voor statushouders is uitbreiding van de asielopvang nodig. Daarbij kijkt Kolff naar minister Bart van den Brink. Hij is verantwoordelijk voor de asielopvang en de uitvoering van de Spreidingswet. “Zorg dat die wet wordt uitgevoerd. Voer de druk op bij de gemeenten die achterblijven.”

'Er is geen plek'
Bij de opvang van asielzoekers hoort Kolff vaak dezelfde argumenten als bij de huisvesting van statushouders: er is geen plek. “Ja, Zuid-Holland is dichtbevolkt en de ruimte is schaars. Toch zeg ik tegen die gemeenten die nu nog op nul staan: wees creatief of sluit een deal met een andere gemeente. Je kunt onderling ruilen. Als de een meer asielzoekers opneemt in ruil voor minder statushouders, dan kom je er toch samen uit. Het draait allemaal om politieke wil.“

‘Inwoners willen het niet’ is vaak een andere reden om niet mee te willen werken. Een oneigenlijk argument noemt de commissaris dat. Hij begrijpt dat het onderwerp gevoelig ligt. “Maar je kunt natuurlijk ook bijdragen aan draagvlak. Dat vraagt bestuurlijke moed. Je kunt niet altijd cadeautjes uitdelen. Soms moet je iets doen wat je liever niet wil. Net als belasting betalen.”

Ook partijen die bij de gemeenteraadsverkiezingen groter zijn geworden door hun verzet tegen een azc, moeten aanhaken, stelt de commissaris. “Die zullen een klein beetje op de blaren moeten zitten voor de beloftes die ze hebben gedaan. Als lokaal bestuur heb je je aan nationale wetgeving te houden.”

Waar hij kan, steunt Kolff de gemeenten met kennis en subsidies. Ook wordt gekeken hoe vergunningprocedures kunnen worden versneld voor bijvoorbeeld flexwoningen. Burgemeesters die soms klem komen te zitten tussen de wens van de gemeenteraad en de eigen rol worden eveneens geholpen.

Soms bedreigingen
“Burgemeesters zijn niet alleen verantwoordelijk voor lokale besluitvorming, maar moeten zich ook tot collega-burgemeesters verhouden. Het kan niet zo zijn dat één gemeente zich onttrekt aan de opgave, terwijl van andere gemeenten wel solidariteit wordt gevraagd en geboden. Daarmee kunnen burgemeesters tegenover hun eigen gemeenteraad komen te staan.”

Sommige burgemeesters worden zelfs bedreigd, omdat ze zich aan de wet willen houden. Het gebeurde onder meer in Papendrecht. Kolff regelt beveiliging, organiseert intervisiebijeenkomsten en trainingen in bijvoorbeeld vergadertechnieken. “Een burgemeester kan het voortouw nemen en een spiegel voorhouden, maar het blijft een democratisch proces. Hij of zij kan niet zeggen: zo gaan we het doen. Dat is aan de gemeenteraad.”

LEES OOK: Bas (73) is boos over asielprobleem en beledigt burgemeester: 'Vieze dictator'

Weigeraars en welwillenden
Veel gemeenten voldoen inmiddels aan hun taakstelling of zijn er bijna. Maar bij sommige moet er echt een tandje bij, zegt Kolff. De commissaris maakt onderscheid tussen de gemeenten die wel willen maar niet kunnen, en wel kunnen maar niet willen.

De welwillenden krijgen ruim de tijd om de achterstand weg te werken of aan de nieuwe taakstelling te voldoen. Want Kolff snapt ook dat zelfs tijdelijke huisvesting niet van de ene op de andere dag is geregeld. “Maar zorg in ieder geval dat er een plan ligt. We kunnen de verstopte asielketen maar op twee manieren lostrekken: door de uitstroom te vergroten en de instroom te beperken.”

Voor de welwillenden is hij minder streng dan voor de weigeraars. “We hebben de afgelopen jaren ministers gehad die de Spreidingswet liever wilden afschaffen. Dat heeft gemeenten bepaald niet gestimuleerd om vaart te maken met dit dossier. Ik ben blij dat we nu een minister hebben die zich wel aan de wet wil houden. En die zal ook de regie overnemen als gemeenten blijven weigeren.”

Hij wijst op de menselijke kant van dit dossier, waar door sommige partijen nogal eens aan voorbij wordt gegaan. “Ik zie dat sommige partijen meer bezig zijn met electoraal gewin dan dat ze een weerbarstig dossier willen oplossen. We moeten met elkaar voorkomen dat mensen straks weer in Ter Apel buiten slapen. We zijn een te welvarend land om ons dat te laten gebeuren. De asielketen moet en kan worden losgetrokken.”

Albrandswaard zegt dat er te weinig huurwoningen zijn om aan de taakstelling te voldoen. Maar het schrapte ook in juli een plan voor 70 extra flexwoningen. Vlaardingen vindt dat het met het Oekraïnedorp al genoeg doet voor vluchtelingen. De gemeente wil ook de voorrangspositie van statushouders op de woningmarkt afschaffen.

Zwijndrecht en Lansingerland zijn het allebei niet eens met de onderbouwing van het provinciale besluit. Zij zijn in beroep gegaan bij de Raad van State tegen de mogelijke taakstelling. In beide zaken is nog geen uitspraak gedaan.