Dordts begrotingstekort vooral door 'Haagse besluitloosheid', stadsbestuur wacht af

De gemeente Dordrecht sluit boekjaar 2023 voorlopig af met een tekort van ongeveer 1.8 miljoen euro. Een tekort dat te overzien is, en voor 2024 lijkt de gemeente zelfs even in de plus terecht te komen. Daar staat, in voorlopige ramingen, een positief bedrag van 146.000 euro. Daarna gaat het echter fout, zoals u kunt zien in de onderstaande grafiek die is gebaseerd op de cijfers uit de kadernota.

De gemeente Dordrecht heeft jarenlang een positief saldo overgehouden, terwijl er veel investeringen werden gedaan in de stad. Dat was mede mogelijk omdat de gemeente één van vierenveertig aandeelhouders was bij energiebedrijf Eneco. En dat leverde de Dordtse schatkist veel geld op van dividenduitkering op deze aandelen. In 2020 werd Eneco verkocht, waardoor er honderden miljoenen euro's naar de Dordtse schatkist vloeiden.

Een aantal Dordtse politieke partijen was na de publicatie van de Kadernota 2024 dan ook snel met wijzen naar de gelden die de gemeente in 2020 ontving na die verkoop. Toen het bedrijf verkocht werd waren de Dordtse aandelen 368 miljoen euro waard. Daarvan werd 125 miljoen in de reserves opgenomen als compensatie voor de, door de deal jaarlijks weggevallen, dividendinkomsten. De resterende 243 miljoen wordt gebruikt voor de uitvoering van de Agenda Dordrecht 2030. Een investering in de toekomst van de stad dus.

Om de tekorten van de komende jaren aan te vullen zou een deel van die gelden gebruikt kunnen worden, zo klonk het in de raadszaal. Daar wil het stadsbestuur echter niet aan, volgens hen is het onverstandig om structurele tekorten te gaan bestrijden met incidentele inkomsten. Wethouder Heijkoop: "Op een gegeven moment is de schatkist dan alsnog leeg, en zit je nog steeds met tekorten. Er moet een structurele oplossing komen."

Die structurele oplossing kwam altijd vanuit Den Haag. De geldstroom van het Rijk naar de gemeente is voor bijna alle gemeenten in Nederland de belangrijkste levensader. Vanaf 2024 is er echter onzekerheid over die geldstroom. Het kabinet wil overstappen naar een nieuw financieringssysteem voor gemeenten en dat kost tijd om te ontwikkelen.

Maarten Allers is hoogleraar aan de Rijksuniversiteit Groningen en het hoofd van het Centrum voor Onderzoek van de Economie van Lagere Overheden, ofwel het COELO. Hij doet al jaren wetenschappelijk onderzoek naar de geldstromen tussen Den Haag en gemeenten en noemt de situatie vreemd: "De ambitie om het financieringssysteem te veranderen lijkt politiek gemotiveerd, het oude systeem werkte namelijk nog goed. De overheid zorgt nu voor veel onrust in de gemeenten, die geen beslissingen kunnen maken voor de toekomst."

Die onzekerheid bij gemeenten uit zich dan weer op de balans. In een essaybundel uitgebracht door de Raad voor Openbaar Bestuur staat dan ook het volgende: “Gemeenten spreken over 2026 als het ‘ravijnjaar’, terwijl het Rijk veelal stelt dat het wel meevalt met de financiële gevolgen. Het schatten van tekorten hangt af van veel aannames over de groei van uitgaven van gemeenten, en is dus lastig. Maar of er nu sprake is van een ravijn of een greppel, duidelijk is dat er een brug nodig is.”

De gemeente Dordrecht is niet de enige gemeente waar dit probleem speelt, door heel Nederland wijzen gemeenten naar het Rijk. Volgens wethouder Heijkoop, tevens bestuurder bij de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG), is het van belang dat gemeenten samen optrekken, om druk uit te oefenen op het Rijk.

Professor Allers nuanceert dat beeld: "Bestuurders in Den Haag trekken zich daar waarschijnlijk weinig van aan, dat hebben ze nooit echt gedaan als het om gemeenten ging."

Toch lijkt er wel iets van schot in de zaak te zitten, volgens de hoogleraar is er in Den Haag een voorzichtig begin gemaakt met het opzetten van een nieuw financieringssysteem voor gemeenten. Wanneer dat klaar is weet hij niet, het plan van het Dordtse stadsbestuur om de definitieve begroting voor 2024 nog even uit te stellen lijkt in dat opzicht geen slecht idee.

Vervelend in dit opzicht zijn de ambities van kabinet Rutte IV, of eigenlijk het gebrek daaraan. Dit kabinet schuift, net als de kabinetten hiervoor, de ontwikkeling van het nieuwe systeem door naar een volgend kabinet. Dat nieuwe kabinet mag dan de hete ijzers uit het vuur gaan halen. Die ontwikkeling past volgens hoogleraar Allers bij de huidige politiek. Ook als het gaat om het toezeggen van meer ruimte voor het heffen van eigen belastingen door gemeenten: "de politiek in Den Haag durft geen echte besluiten meer te nemen en schuift te gemakkelijk zaken door naar de toekomst. Dit gebeurde al bij het vorige kabinet, en ook het kabinet daarvoor deed dit."

Nieuwe verkiezingen vinden, als dit kabinet niet tussendoor valt, pas plaats in maart 2025. Tot die tijd zal er waarschijnlijk weinig haast gemaakt worden met het opzetten van een nieuw financieringssysteem voor de gemeenten. En al die tijd blijft het voor Nederlandse gemeenten bijzonder lastig om positieve balansen te presenteren zonder aan de investeringen in de toekomst te komen. Ook in Dordrecht.

Deze longread is onderdeel van programma Thema van de Maand, waarin presentator Trevyn van Houwelingen deze maand de financiële toekomst van Dordrecht onder de loep neemt aan de hand van de Kadernota 2024. Kijk komende zondag vanaf 18:00 naar de uitzending op RTV Dordrecht en op ons youtubekanaal. Op dinsdag 4 juli wordt de aflevering vanaf 18:00 herhaald.

Kijk hieronder alvast naar een korte nieuwsreportage over de financiële toekomst van Dordrecht.