In elke gemeente wordt afval verkeerd aangeboden, maar de aanpak verschilt

Dat elke gemeente dit op haar eigen manier aanpakt, is niet gek. Elke gemeente heeft ook een eigen manier van afval inzamelen, bijvoorbeeld in ondergrondse containers of juist kliko’s, waarbij plastic juist wel of juist niet wordt gescheiden of waar wel of niet met een recycletarief wordt gewerkt. Afval kan dan ook op heel veel verschillende manieren verkeerd worden aangeboden.

De meeste gemeenten geven aan het meeste last te hebben van volle vuilniszakken en ander afval dat naast (ondergrondse) containers wordt geplaatst. “Dat levert vervuiling op en trekt soms ongedierte aan. Dit proberen we zoveel mogelijk te voorkomen”, aldus de gemeente Molenlanden, die overigens vermeldt dat het verkeerd aanbieden van afval meevalt ten opzichte van wat eerder werd verwacht. “Dat neemt niet weg dat we alert blijven.”

In Sliedrecht hebben ze minder last van naastplaatsingen, maar wordt vaker grof huishoudelijk afval gedumpt. Beide gebeurt ook in de gemeente Hardinxveld-Giessendam, die het nog geen structureel probleem noemt. “Wel zijn er binnen de gemeente een beperkt aantal locaties waar met enige regelmaat verkeerd afval wordt aangeboden.” In Zwijndrecht bestaat 2 procent al het verwerkte huishoudelijk restafval uit verkeerd aangeboden afval.

De gemeente Hendrik-ido-Ambacht is vorig jaar begonnen met een recycletarief. Inwoners zijn volgens een woordvoerder veel beter hun huishoudelijk afval gaan scheiden en zamelen nu veel meer plastic apart in, maar daarmee ziet de gemeente ook een andere vorm van het verkeerd aanbieden van afval meer terugkomen: de hoeveelheid op verkeerde tijden aangeboden pbd-verzamelzakken is namelijk gestegen.

Zakken hangen dan eerder aan de daarvoor bestemde palen dan eigenlijk is toegestaan. “Bijvoorbeeld omdat mensen het niet in huis willen bewaren omdat ze vinden dat het ruikt. Of omdat ze er in huis onvoldoende ruimte voor hebben.” Zulke zakken blijven langer hangen en ontsieren de openbare ruimte, aldus de woordvoerder. In Dordrecht komt dit probleem ook voor. “Deze zakken gaan kapot, met als gevolg dat er plastic afval op straat ligt.”

Ook zien ze in Ambacht bij de inzameling van gft-e afval bijvoorbeeld ander afval dat er niet hoort. “Hierbij gaat het deels om vergissingen of onwetendheid. Deels is het een hygiënekwestie: sommige inwoners ervaren gft-e los in de bak of het gebruik van een biozakje als vies of ongemakkelijk.”

De meeste gemeenten stellen dat gedrag hoofdoorzaak is. “In feite weet vrijwel iedereen dat je je afval niet op straat zet, maar in een container doet, wegbrengt of op laat halen. In de meeste gevallen gaat het om gemakzucht”, zegt een woordvoerder van de gemeente Zwijndrecht.

“We horen ook redenen als ‘ik had nog geen afvalpas’ of ‘ik heb geen auto’. Dat mag echter nooit een reden zijn om je afval, van vuilniszakken tot huisraad, dan maar buiten te zetten en de buurt ermee te belasten.”

Ook het niet willen betalen voor het restafval komt voor, merkt onder meer de gemeente Papendrecht. “Om bewoners die dat nodig hebben in de kosten tegemoet te komen hebben we verschillende maatwerkoplossingen, zoals kwijtschelding”, vertelt een woordvoerder van deze gemeente. Bewoners die daarvoor in aanmerking komen, hoeven bijvoorbeeld niet te betalen voor de eerste 26 zakken restafval. “Daarnaast kunnen bewoners die door hun medische situatie meer dan gemiddeld restafval wegbrengen, aanspraak maken op een medische vrijstelling”, laat een woordvoerder van de gemeente Papendrecht weten.

Ridderkerk ziet een stijgende trend in het aantal meldingen van verkeerd aangeboden afval, laat een woordvoerder weten. Vorig jaar kwamen zo’n tweeduizend afval gerelateerde meldingen binnen, maar in het eerste kwartaal van 2025 stond de teller al op 750. Deze gemeente noemt het een ‘groeiend probleem.’

In Dordrecht ging het in 2024 om bijna 2800 meldingen. De teller staat tot nu toe in 2025 op iets meer dan duizend meldingen in totaal.

“Op vijf procent van de containerlocaties wordt meerdere keren per week afval verkeerd aangeboden”, aldus een woordvoerder van de gemeente Dordrecht. “In sommige wijken gaat het goed en in andere wijken is het probleem hardnekkiger.”

Op die plekken hanteert Dordrecht een ‘hotspotaanpak’, waarbij er meer gefocust wordt op communicatie, gedragsinterventies en handhaving. “We zien op meerdere hotspots vooruitgang dankzij deze gerichte aanpak. Deze locaties blijven onze inzet en aandacht vragen, want we zodra de aandacht minder wordt, nemen de bijplaatsingen weer toe.”

De cijfers van gemeenten zijn niet eenvoudig met elkaar te vergelijken. Niet elke gemeente houdt het aantal meldingen op dezelfde manier en dus ook niet even gedetailleerd bij.

Inwoners kunnen meldingen van verkeerd aangeboden afval bijvoorbeeld doorgeven via de Fixi-app. Het aantal afvalmeldingen wordt hierin weliswaar bijgehouden, maar dan gaat het om álle meldingen met betrekking tot afval en wordt dus geen onderscheid gemaakt tussen huishoudelijk afval, meldingen van bijvoorbeeld zwerfafval of grofvuil of van niet geleegde containers. Bovendien kunnen meerdere mensen van eenzelfde situatie melding maken, legt een woordvoerder van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht uit. Papendrecht voegt daaraan toe dat sommige mensen ook direct bij afvalverwerker HVC melding maken.

Hoe vervolgens met die meldingen wordt omgegaan, verschilt dan weer per woonplaats. Om het aantal meldingen te doen dalen, maken meerdere gemeenten bijvoorbeeld gebruik van de eerder genoemde ‘hotspotaanpak’ of van afvalcoaches. Als er dan toch een melding binnenkomt, gaan op de meeste plekken handhavers op pad om te achterhalen wie de overtreding heeft begaan.

In ongeveer de helft van de gemeenten wordt dan ‘spoedeisende bestuursdwang’ toegepast. Het afval wordt om gezondheidsredenen en om veiligheidsrisico’s te beperken direct weggehaald, maar de kosten van het opruimen worden verhaald op de vervuiler. “Dit is geen boete, maar een vergoeding voor de gemaakte kosten”, aldus de gemeente Molenlanden.

Dit werd vorig jaar 28 keer opgelegd in Molenlanden, dit jaar tot nu toe 11 keer. Kosten: 206,50 euro. Ook in Hardinxveld-Giessendam wordt op deze manier gewerkt en wordt hetzelfde bedrag gehanteerd. Daar ging het vorig jaar in totaal om 47 beschikkingen, dit jaar tot nu toe om 16.

Dordrecht is hier een maand geleden ook mee gestart en heeft het sindsdien al zo’n 50 keer toegepast. De kosten bedragen daar ongeveer 181 euro. In Zwijndrecht kan sinds vorig jaar een bestuurlijke boete van 95 euro worden opgelegd, maar de gemeente wil ook gaan werken met zo’n last onder bestuursdwang.

Als in Hendrik-Ido-Ambacht uit onderzoek een dader naar voren komt, wordt diegene gevraagd zijn afval weg te halen. Doet hij/zij dit niet, dan wordt - afhankelijk van de situatie - een boete uitgedeeld of waarschuwing gegeven. Dat geldt ook in Papendrecht. “Het gemeentelijke doel is gedragsverandering en niet het vergoeden van de kosten voor het weghalen. We zien dat we met een waarschuwing het gewenste doel veelal bereiken.” Het afgelopen jaar werden in Papendrecht dan ook 93 waarschuwingen gegeven en 11 boetes uitgedeeld.

In de gemeente Alblasserdam wordt gedumpt afval afgevoerd door de buitendienst. “De ureninzet van de Buitendienst komen ten laste van de afvalstoffenheffing. Er wordt ook steekproefsgewijs gehandhaafd¨, aldus de woordvoerder. Boetes, met een bedrag van ruim 147 euro, worden geïnd door de gemeente zelf.

Ook kunnen boetes door het Centraal Justitieel Incasso Bureau (CJIB) worden geïnd. Dit gebeurt bijvoorbeeld in Ridderkerk.

Met een boete uitdelen is het verkeerd aangeboden afval nog niet opgeruimd, dus die kosten moeten nog gemaakt worden. Wat betekent dit voor de burger? De gemeente Hardinxveld-Giessendam geeft aan dat de vervuiler de opruimkosten betaalt door middel van de eerder genoemde beschikking. Op veel andere plekken werkt het anders.

“De kosten voor handhaving en het opruimen van verkeerd aangeboden afval worden verwerkt in de afvalstoffenheffing. Dat betekent dat álle inwoners daar indirect aan bijdragen”, legt een woordvoerder van de gemeente Molenlanden uit. “Daarom is het belangrijk dat iedereen zijn of haar afval op de juiste manier aanbiedt. Dat is niet alleen eerlijk, maar ook voordeliger voor de gemeenschap als geheel.”

“Onze inzamelaar brengt de kosten voor het extra weghalen van afval bij ons in rekening. Deze kosten worden uiteindelijk verwerkt in de afvalstoffenheffing en daarmee betaalt iedere inwoner aan deze kosten mee”, aldus de woordvoerder van Hendrik-Ido-Ambacht. Dat is ook het geval in en Papendrecht en Zwijndrecht. “Omdat de hoeveelheid bijgeplaatst afval relatief laag is (2%), is de hoogte van de doorberekening dat ook. Goede scheiding van afval en grondstoffen is essentieel om de kosten en dus de afvalstoffenheffing beheersbaar te houden.”

Dordrecht heeft in het voorgestelde bezuinigingspakket twee weken geleden aangegeven dat nu ongeveer 20 tot 25 procent van de inzet van handhaving gaat naar de controle op afval. Het college wil dit, zoals in bijvoorbeeld Alblasserdam al gebeurt, gaan doorbelasten in de afvalstoffenheffing. Dordrecht hoopt daarmee de komende jaren 125.000 euro per jaar te besparen.