Voetje voor voetje schuifelt de verdachte de rechtszaal binnen. Door zijn kromme rug buigt hij een beetje naar voren. Een rollator biedt hem steun. Er is een hulpverleenster met hem meegekomen. "Voor als meneer naar het toilet moet."
Jan H. (86) heeft een grijs t-shirt aan en een hoge, zwarte broek. De eerste woorden die hij tegen de rechter zegt, klinken broos en zijn bijna onverstaanbaar.
De verdachte is de tachtig ruim gepasseerd en de voorzitter van de rechtbank vraagt zich hardop af of hij nog wel goed voor zichzelf kan opkomen tijdens dit proces. Een psycholoog heeft immers beginnende dementie bij H. vastgesteld. Als de verdachte het goed vindt, krijgt zijn advocaat wat extra bevoegdheden. "Graag, edelachtbare", zegt H. Het is een woord dat hij deze middag nog vaker zal gebruiken.
58 jaar getrouwd
H. moet zich verantwoorden, omdat hij begin dit jaar geprobeerd heeft om zijn vrouw te wurgen.
"Kunt u zich daar nog iets van herinneren?", wil de rechter weten.
"Niet alles", antwoordt H. zachtjes. "Mag ik misschien iets voorlezen?"
Hij haalt een briefje uit zijn zak, vouwt het open en zegt: "Mijn vrouw lag te slapen en gaf een gil. We waren 58 jaar getrouwd. Ik heb haar nooit iets aangedaan. En ik weet niet waarom ik dit heb gedaan."
De rechter probeert H. na deze korte verklaring mee terug te nemen naar de zesde januari, als de verdachte plotseling in de slaapkamer van zijn echtgenote Willy staat. Hij had die nacht op de bank geslapen, vanwege zijn katheter. Zijn vrouw vond dat het de laatste tijd niet zo goed met hem ging. Jan was somber, vond ze. En dat maakte haar juist alerter. Voor de veiligheid ging ze nooit meer naar bed zonder daar een wandelstok naast te zetten.
'Ik zal je krijgen'
Willy wordt die ochtend wakker van voetstappen in de gang. Kort daarna voelt ze twee drukkende handen om haar nek. "Ik kreeg een benauwd gevoel en kon nauwelijks ademen", verklaart ze later bij de politie. "Ik heb me losgewoeld en ben naar de keuken gegaan. Daar pakte Jan me opnieuw bij mijn nek. Hij drukte me met mijn hoofd tegen het keukenblad. Ik dacht dat ik dood zou gaan. Uit de keukenla haalde hij twee mesjes. Die hield hij in zijn linkerhand. 'Ik zal je krijgen', riep hij. Ik sloeg hem met mijn loopstok. Zo heb ik hem uit de keuken kunnen krijgen."
Echtgenoot Jan hoort het hele verhaal roerloos aan. Dat hij in de slaapkamer was, ontkent hij niet. Maar wat Willy over de keuken vertelt, is volgens hem niet waar.
De rechter: "Toen er politie bij u in huis kwam, vertelde u dat u het leven niet meer zag zitten en dat u uw vrouw niet wilde achterlaten."
De verdachte: "Dat weet ik niet meer."
De rechter: "Heeft u gezegd dat ze 'eraan zou gaan'?"
De verdachte: "Absoluut niet, edelachtbare."
Gevangenisziekenhuis
Jan H., die een blanco strafblad heeft, zit al vanaf 6 januari vast. Hij verblijft niet in een 'gewone' gevangenis, maar in een penitentiair ziekenhuis. Tijdens een eerdere zitting liet zijn advocaat weten dat hij de enige is die nog bij de Oud-Alblasser op bezoek komt. Zijn vrouw Willy wil hem nooit meer zien en ook andere familieleden hebben de handen van hem af getrokken.
Een psycholoog die H. onderzocht, concludeerde dat hij last heeft van een depressieve stoornis, met 'deels psychotische kenmerken' en dat de aanval op Willy hem sterk verminderd is toe te rekenen. "U was vernauwd in uw denken", vertaalt de rechter. "Uw mogelijkheden om voor een andere weg te kiezen waren beperkt."
Veel stress
De advocaat van Willy leest namens haar cliënt een verklaring voor. De vrouw vertelt daarin dat ze zich sinds de aanval van haar man niet meer veilig voelt in haar eigen huis. Dat ze veel stress heeft en op de bank slaapt, omdat de slaapkamer te veel nare herinneringen oproept. En dat ze vaak de telefoon niet meer op durft te nemen uit angst dat het Jan is die belt. Ze wil geen enkel contact meer met hem hebben. Een schadeclaim hoeft voor haar niet. Die laat ze achterwege.
Opvallend: het woord 'liefde' of 'houden van' valt nergens. Ze memoreert slechts de jaren dat ze met haar echtgenoot samen was, zoals Jan H. dat ook steeds doet.
De rechter: "Heeft u het kunnen volgen?"
De verdachte, die steeds schever op zijn stoel is komen te zitten: "Beperkt."
De rechter: "Uw vrouw wil met rust gelaten worden."
De verdachte: "Dat is moeilijk als je 58 jaar getrouwd bent geweest..."
H. begint te huilen. "Het is niet meer terug te draaien", snikt hij. Kort daarna staat er iemand naast hem met een glaasje water.
Droevig
"Meneer en mevrouw waren bijna zestig jaar samen", zegt de officier van justitie kort voordat ze haar strafeis bekend maakt. "Dat kleurt deze zaak ontzettend droevig."
Ze gaat er niet vanuit dat H. een vooropgezet plan had om zijn vrouw te vermoorden en eist een gevangenisstraf van één jaar. Ook wil ze dat de verdachte behandeling voor zijn stoornis krijgt. Dat zou wat haar betreft kunnen in een instelling voor ouderen, waar hij 24 uur per dag verzorging heeft. De Oud-Alblasser moet zijn vrouw verder minstens drie jaar met rust laten.
De advocaat van H. is het daar mee eens. Hij zegt dat hij vurig hoopt dat zijn cliënt in het gevangenisziekenhuis kan blijven totdat er een plekje in een verpleeghuis voor hem is.
Vergeving
H. zelf zit intussen nog wat schever op zijn stoel. "Gaat het een beetje met u?", wil de rechter weten.
"Ik zit liever op een andere plaats", antwoordt de Oud-Alblasser ad rem.
De zitting loopt ten einde. En dus krijgt Jan H. het laatste woord. Veel tijd heeft hij daarvoor niet nodig. "Ik wil vergeving vragen voor wat ik heb gedaan", klinkt het. Daarna heft hij zich traag op van zijn stoel en gaat voetje voor voetje de rechtbank weer uit, samen met de parketpolitie en de hulpverleenster.
De rechtbank doet op 26 augustus uitspraak.
Deze publicatie verscheen eerder bij onze mediapartner Rijnmond
