Onduidelijkheid over toegankelijkheid stembureaus: ‘Dit pakt een groep die minder mobiel is’

De website waarismijnstemlokaal.nl, waar naar wordt verwezen op de website van de Rijksoverheid, blijkt niet altijd overeen te komen met de informatie die gemeenten zelf verstrekken rondom de hulpmiddelen en faciliteiten die beschikbaar zijn bij stemlocaties. Zo staat er op de website dat 26 stembureaus in de gemeente Molenlanden toegankelijk zijn voor rolstoelgebruikers, terwijl op de website van de gemeente juist staat dat er negen locaties geheel rolstoeltoegankelijk zijn.

Niet alleen de rolstoeltoegankelijkheid staat verkeerd op de website van Waar is mijn Stemlokaal. Ook mensen met een visuele beperking vinden hier niet altijd de juiste informatie. Zo staat er op de website dat in de gemeenten Alblasserdam, Dordrecht, Hendrik-Ido-Ambacht en Sliedrecht bij vrijwel elk stembureau een kandidatenlijst in braille beschikbaar zou zijn. De gemeenten geven aan dat het enige hulpmiddel voor visueel beperkten de stemmal met soundbox is, die over het algemeen maar op één stembureau per gemeente beschikbaar is. In Zwijndrecht is er een braillelijst op een stemlocatie in Zwijndrecht en in Heerjansdam.

Silvia Gooshouwer-Valk, voorzitter van werkgroep Dordt inclusief, zegt dat dit soort fouten erg veel problemen kunnen veroorzaken in het vertrouwen van deze groep. “Als er informatie kenbaar wordt gemaakt, gaan mensen daarop vertrouwen.” Ze vertelt dat veel mensen gebruik maken van de site waarismijnstemlokaal.nl om te controleren welke locaties toegankelijk zijn.

Volgens Gooshouwer-Valk willen mensen met een lichamelijke beperking ook zelfstandig hun stem uitbrengen. “Iedereen heeft ook het recht om dit te kunnen doen”, vertelt ze. “Als je iemand machtigt, breng je je stem in feite niet zelf uit. En misschien wil iemand zijn stem helemaal niet prijsgeven.”

Het kost mensen met een beperking veel meer voorbereiding om zelfstandig te kunnen stemmen tijdens de verkiezingen. Zij zijn vaak afhankelijk van hun vervoer en daarbij is niet elke vorm van openbaar vervoer toegankelijk voor deze groep.

Gooshouwer-Valk benadrukt dan ook het belang van duidelijk weten welke locatie toegankelijk is en welke niet. “Als je eenmaal op het stembureau bent aangekomen en het blijkt dat je toch je stem niet kan uitbrengen, is dat nogal wat.”

In onze streek verschilt het per gemeente in hoeverre stembureaus toegankelijk zijn voor mensen met een visuele beperking of mensen in een rolstoel. Zo is in de gemeente Molenlanden ongeveer een derde van de stemlokalen geheel rolstoeltoegankelijk, terwijl in de meeste gemeenten nagenoeg alle stemlokalen rolstoeltoegankelijk schijnen te zijn. Wel zet Molenlanden een gratis taxiservice in, die inwoners met een lichamelijke beperking naar het dichtstbijzijnde toegankelijke stembureau kan brengen. De andere gemeenten in de streek geven op hun eigen websites juist aan dat bijna alle of zelfs alle stemlokalen rolstoeltoegankelijk zijn.

Zelfs als de informatie online goed staat, kan het nog zo zijn dat op de dag van de verkiezingen zelf de uitvoering anders is. De Rekenkamer in Dordrecht heeft tijdens de Tweede Kamerverkiezingen van vorig jaar verkennend onderzoek gedaan naar hoe de toegankelijkheid voor kiezers met een lichamelijke beperking was geborgd. Daarbij werd toen ongeveer de helft van de stembureaus bezocht, om meer inzicht te krijgen in de situatie.

Daaruit scoorden de stembureaus op veel punten volgens de regels, zoals dat bij elk stembureau een hokje met een verlaagde tafel beschikbaar was. Maar er gingen ook wat dingen mis: bij een handvol stembureaus waren de posters voor een tolk of afstand bijvoorbeeld niet opgehangen of niet zichtbaar. Ook was bij een derde van de stemlokalen geen stoel met armleuning beschikbaar voor mensen die moesten wachten of was de wegwijzer buiten niet (goed) zichtbaar.

“Zonder een oordeel te vellen over de feitelijke mate van toegankelijkheid, laat de praktijk zien dat de gemeente de randvoorwaarden goed organiseert, maar dat de uitvoering op de dag zelf sterk afhankelijk is en blijft van de individuele alertheid op de stembureaus”, aldus de Rekenkamer.

Dat niet elke locatie volledig toegankelijk is, maakt volgens Gooshouwer-Valk niet uit. “Maar er moet wél duidelijk zijn waar deze mensen wél terecht kunnen. En dan moet het ook daadwerkelijk toegankelijk zijn."

Fouten maken in het communiceren van deze informatie, kan ervoor zorgen dat stemmen verloren gaan, vertelt ze. “Het kost al zoveel moeite om überhaupt te gaan stemmen. Als het dan blijkt dat een locatie niet toegankelijk is, kan het lastig zijn om op het laatste moment nog ergens anders heen te gaan.”