'Over de oorlog sprak ik niet, mensen wilden daar niets over horen'

“Nee, ik heb er niet over gesproken, over de oorlog,” zegt Thomas den Hartog. “Ik weet niet hoe dat kwam. Ik denk gewoon dat mensen dat voor zichzelf verstopten. Er waren ook mensen bij die wilden daar niets over horen. Ook nu nog. ‘Het zal wel zo zijn’, dat hoorde je dagelijks. ‘Het zal ook wel een andere kant hebben’, daar maakten ze zich er tegenwoordig mee af. Maar er echt diep op ingaan, nee, dat deed ik niet.”

Maar die tijd vergeten, dat kunnen ze niet. Wim Jilleba werd tewerkgesteld in Duitsland, waar hij de ontberingen aan den lijve ondervond. Die bleven altijd in zijn gedachten. “Mijn vrouw moest mij soms wakker maken als ik weer een nachtmerrie had”, vertelt hij. Maar het ging echt mis na een herdenking in 2018, die hij toen bijwoonde. “En ineens klapte ik helemaal dicht en kwam ik in een depressie terecht.” Het bleek dat hij ruim 70 jaar later de trauma’s nog niet verwerkt had. Met hulp van het Veteranenloket kwam hij er weer bovenop. Maar naar herdenkingen is hij sinds die tijd niet meer geweest.

Het nut van herdenken

En daarin is hij niet de enige van de negen Dordtenaren die in de serie aan het woord komen. Rob Hamburger gaat op 4 mei ook nooit naar een gezamelijke herdenking. “Ik heb ooit iemand horen zeggen: daar ga ik nooit naar toe. Als ik dan naar die mensen kijk, die heel serieus staan te herdenken hoe verschrikkelijk het allemaal geweest is. Maar toen ik die mensen aankeek, dacht ik: bij de meeste mensen die nu hier staan te betuigen hoe erg die Tweede Wereldoorlog is geweest, daar had ik niet hoeven aan te kloppen om bij onder te duiken,” legt Hamburger uit. “Ik vond het een beetje cynisch, maar ik kan me voorstellen dat je tot die conclusie komt. Ik vind het bijna het toeëigenen van leed, dat van een ander is. Ik twijfel niet aan de goede bedoelingen, maar ik wil er zelf niet aan meedoen.”

Wel benadrukken alle geïnterviewden dat het belangrijk is dat de oorlog niet vergeten wordt. En dat erbij wordt stilgestaan. “Jawel,” zegt Thomas den Hartog. “Je denkt er wel altijd even aan op 4 mei en ik houd ook wel 2 minuten stilte. Maar bij een herdenking ga ik niet vooraan staan.”