“Wij hadden nog geen aandacht geschonken aan het begin van die holocaust,” vertelt Bertie Rodriquez, de drijvende kracht achter de organisatie van de herdenking. Al eerder zorgde zij ervoor dat er werd stilgestaan bij de deportatie van de Joodse stadsgenoten. “Maar nu was dat van groot belang (om stil te staan bij de Kristallnacht). Want er gebeurt weer heel veel, veel rassendiscriminatie. Er staan weer mensen aan de grens,en die mogen er ook weer niet in. En die leven daar ook in verschrikkelijke omstandigheden.”
Naast de voordracht van muziek en gedichten was het vooral het verhaal van overlevende Wolgang Kotek dat indruk maakte op de bezoekers. Hij was 8 jaar oud toen de Kristallnacht plaatsvond. “Voor mijn eerste schooljaar werd ik al geplaagd,” vertelt Kotek. “Ik werd achtervolgd door de Hitlerjeugd. Ik werd in mijn gezicht gespuugd, ook door volwassenen. 'Verrek Jood', hoorde ik om de haverklap. Dat was de standaard houding van de doorsnee Duitser richting Joden, althans, waarmee zij werden geïndoctrineerd.”
Massahysterie
Want dat niet alle Duitsers slecht waren, wil Kotek benadrukken. Wel wordt uit zijn verhaal duidelijk hoe de massa werd opgehitst. “De Duitsers zochten een manier om de joden te treffen,” legt Rodrigues uit. Ze gebruikten de moord op een Duitse diplomaat, die door een Joodse jongen was gepleegd, als aanleiding voor de vernielingen. “Er ontstond een soort massahysterie. Heel veel mensen sloten zich aan bij de mensen die de vernielingen toebrachten. Dat waren gewone burgers. Je weet het bij mensen: als de een wat doet, dan volgt de ander ook.”
Vanaf donderdagavond is op TV Dordrecht een uitgebreide impressie van de herdenking van de Kristallnacht te zien in het programma Eilandleven.
