De Aziatische hoornaar rukt op, maar wie grijpt in?

De Aziatische hoornaar is een grotendeels zwarte wesp die schadelijk is voor honingbijen, hommelsoorten en andere bestuivende insecten. Hij staat op de ‘Unielijst voor invasieve exoten’. Dit houdt in dat de Europese Unie heeft afgesproken dat verspreiding van het dier zoveel mogelijk voorkomen moet worden. 

Provincies zijn verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen tegen de hoornaar, meldt de NVWA. Het beleid van de provincie Zuid-Holland is echter om de opmars van de Aziatische hoornaar richting het noorden te vertragen. “Daarom wordt alleen actie ondernomen om nesten te verwijderen in het gebied boven de A12. Het is voor de provincie niet haalbaar om alle nesten te bestrijden, zelfs niet met alle vernieuwende technieken”, liet een woordvoerder van de provincie Zuid-Holland eerder weten aan streekomroep Twee. 

Uit navraag bij de gemeenten in onze streek blijkt dat het om enkele nesten gaat dat dit jaar of vorig jaar per gemeente is aangetroffen. In Hardinxveld-Giessendam is het beest nog helemaal niet gesignaleerd. 

In Ridderkerk zijn sinds 2024 ongeveer drie nesten in het najaar en drie dit voorjaar verwijderd. Volgens de gemeente vormt het dier nu nog geen significant probleem. “Ridderkerk heeft begrip voor de beslissing van de provincie, omdat de meest recente bevindingen door o.a. de Bijenstichting dit standpunt steunen vanwege het feit dat sterkere, robuustere ecosystemen beter bestand zijn tegen de impact van invasieve exoten zoals de Aziatische hoornaar. Het niet verwijderen van de nesten is daarom het meest wenselijk en realistisch.”

Veel gemeenten in de streek hebben geen specifiek beleid om nesten weg te halen, anders dan een professioneel bedrijf in te schakelen voor de verwijdering ervan. Dit gebeurt onder meer in Zwijndrecht, al kan deze gemeente niet vertellen in hoeveel gevallen dat het afgelopen jaar nodig was.

“Van de provincie hebben we begrepen dat de strategie van de provincie blijft om zoveel mogelijk nesten van de Aziatische hoornaar weg te halen. Zij vragen daarbij inwoners dan ook om vooral een melding te doen bij waarnemingen.nl als ze een (nest) Aziatische hoornaars signaleren. De provincie is blij met de inzet van vrijwilligers die hun steentje bijdragen als het gaat om de opsporing van de nesten. Dit helpt de provincie bij de aanpak van deze invasieve exoot.”

De gemeente Dordrecht verwijdert de nesten helemaal niet, met uitzonderingen daargelaten. “Wanneer de locatie van het nest een risico kan vormen voor de menselijke aanwezigheid, kan ervoor gekozen worden om het nest te bestrijden. We zijn niet rigide in ons beleid.” Het afgelopen jaar werd 15 keer een nest aangetroffen. Eén nest, boven een wielerbaan, is weggehaald.

Een apart geldpotje voor bestrijding van de Aziatische hoornaar is er bij veel gemeenten ook niet. “Mocht het aantal meldingen toenemen en hier aanleiding voor komen, zullen wij dit heroverwegen”, zo laat de woordvoerder van de gemeente Hendrik-Ido-Ambacht weten. 

Ook in Papendrecht wordt de situatie in de gaten gehouden en de eventuele aanpak daarop aangepast. De afgelopen tijd werd daar één nest gevonden. “We zijn ons ervan bewust dat de negatieve effecten van invasieve exoten heel groot kunnen zijn. Ons beeld is dat succesvolle bestrijding van de Aziatische hoornaar ingewikkeld en onzeker is. Wat betreft de Aziatische hoornaar volgen wij de situatie lokaal en de ontwikkeling van deze soort en eventuele bestrijdingsmogelijkheden.”

“Het klopt dat de hoornaar vaker voorkomt, maar in Sliedrecht zien we nog geen groot probleem”, laat een woordvoerder van deze gemeente weten. “Het beleid bestaat op dit moment uit een stukje communicatie en verwijderen van nesten indien noodzakelijk.”

Vorig jaar werden in Sliedrecht vier nesten bestreden en weggehaald. Dit heeft zo’n 500 euro gekost. “De Aziatische hoornaar is ondergebracht in het beleid voor bestrijding van invasieve exoten.”

In Alblasserdam werd vorig jaar één - al verlaten - nest aangetroffen. “De provincie Zuid-Holland heeft geaccepteerd dat de Aziatische hoornaar zich ten zuiden van de A12 heeft gevestigd en niet wordt bestreden. Daar kunnen wij alles van vinden als gemeente Alblasserdam, maar daarmee zal de opmars van dit insect naar het noorden natuurlijk niet stoppen¨, aldus een woordvoerder. 

Molenlanden heeft begrip voor de aanpak van de provincie, maar stelt dat het diertje alleen onder de duim te krijgen is als er provinciebreed of rijksbreed een strategie en aanpak is. “Effectief beleid in de ene gemeente en het ontbreken van zo'n aanpak in een andere gemeente, maakt dat het dweilen met de kraan open is.” Molenlanden vindt dat provincies dit via het Interprovinciaal Overleg (IPO) moeten aanpakken, of via dit overleg bij het Rijk moeten aankloppen voor een aanpak. “Dit dient een algemeen belang en ze zijn overal aanwezig.”

In Molenlanden worden alleen nesten binnen de bebouwde kom bestreden. Dat gebeurt door een erkend bedrijf en wordt betaald uit een lopend budget voor ongediertebestrijding. Het afgelopen jaar moest dat één keer gebeuren. De kosten per nest liggen tussen de 200 en 500 euro, afhankelijk van de bereikbaarheid van de plek. “Dat is vooralsnog toereikend.” Maar: “De algemene verwachting is dat er dit jaar meerdere nesten zullen zijn. Dat kan dus iets gaan betekenen voor de gemeentelijke begroting.”

Volgens imker Maarten Klein is het aantal nesten de afgelopen tijd verzevenvoudigd. “Als we nu niets doen, zitten we over twee tot drie jaar op tien nesten per vierkante kilometer”, waarschuwt hij bij omroep Twee. 

Ook bijenwetenschapper Harmen Hendriksma van de Wageningen Universiteit pleit bij die streekomroep voor bestrijding om overlast te beperken en verdere verspreiding te vertragen. In andere Europese landen, zoals Frankrijk en Spanje, zijn de gevolgen inmiddels aanzienlijk, met grote impact op imkerij en fruitteelt. “Deze voorbeelden tonen aan wat er mogelijk te verwachten is als de soort zich ongestoord verder verspreidt.”

Het EIS Kenniscentrum, dat een rapport in opdracht van onder meer de provincie Zuid-Holland opstelde, verwacht niet dat bestrijding de opmars van de Aziatische hoornaar kan tegenhouden. “Ook elders in Europa is dat niet gelukt. Een effectieve bestrijding vergt een echt (niet alleen waargenomen) bestrijdingspercentage van rond de 90-95 procent”, aldus EIS.

Volgens EIS is de kans dat je gestoken wordt door een Aziatische hoornaar veel kleiner dan bij de Europese hoornaar en bij limonadewespen. “Steekincidenten treden voornamelijk op bij ondeskundige bestrijding van nesten en het snoeien van hagen met een nest.” Het kenniscentrum stelt in het rapport bovendien dat er geen harde cijfers zijn over economische schade die is veroorzaakt door de Aziatische hoornaar.

De bestrijding van de Aziatische hoornaar kostte in 2024 al ruim 2 miljoen euro. Voor dit jaar verwacht EIS een verzevenvoudiging van zowel de kosten als het aantal nesten, wat zou neerkomen op zo’n 14 miljoen euro.  

“Nut en noodzaak van bestrijding zou heroverwogen moeten worden. EIS Kenniscentrum Insecten adviseert overheden na te denken over een toekomst met de Aziatische hoornaar, in plaats van luchtkastelen van totale uitroeiing na te jagen en daar tientallen miljoenen in te investeren. Goede voorlichting aan de bevolking (inclusief imkers) over de redenen van de gemaakte keuzes is hierin van groot belang.”