'Er was eens': Nieuwe Gildenramen voor de Grote Kerk

De Grote Kerk, gebouwd begin 1100, is misschien wel de meest bekende bezienswaardigheid van Dordrecht. Binnen kenmerkt de kerk zich door de preekstoel, het orgel en de uitgesneden koorbanken. Andere opvallende elementen uit de Grote Kerk zijn de vele gebrandschilderde ramen. Maar niet alle ramen waren in 2006 voorzien van glas-in-loodwerk.

Drie ramen in de Sint Joriskapel waren nog leeg. In deze documentaire, gemaakt door Fokko van der Straaten, wordt de kijker meegenomen in het proces van lege glazen tot de uiteindelijk symbolische nieuwe Gildenramen die inmiddels twintig jaar te zien zijn in de kerk.

Het proces en de eisen
Het gehele proces van idee tot uitvoering neemt elf jaar in beslag. In 1995 wordt voor het eerst besloten om iets met de ramen, grenzend aan de Grotekerksbuurt, te doen. Vervolgens volgt een ontwerpwedstrijd, waar vier inzendingen worden beoordeeld door een jury. Via investeerders wordt budget gecreëerd voor de nieuwe ramen. Het winnende ontwerp is uiteindelijk van kunstenaar Teun Hocks. Hij wordt in 2002 uitgekozen om de Grote Kerk van drie nieuwe glas-in-loodramen te voorzien.

Maar aan welke eisen moesten de nieuwe Gildenramen dan voldoen? Volgens de jury is daar geen eenduidig antwoord op te geven, zo wordt duidelijk in de documentaire. “Het ontwerp moet over vijftig jaar gewoon nog interessant zijn om naar te kijken. Dit onttrekt zich dan ook aan het feit of de ramen mooi of lelijk genoemd kunnen worden. Want daar kun je altijd over discussiëren”, zegt een jurylid in de documentaire.

De ontwerpend kunstenaar
Vervolgens wordt er geschakeld naar het atelier van kunstenaar Hocks in Breukelen. Hij maakt gebruik van een speciale techniek om de ramen te ontwerpen. Hocks maakt foto’s van objecten en echte en/of geënsceneerde situaties in zwart/wit, die hij vervolgens zelf naschildert.

Hocks gaat in op zijn gedachtegang die hij had aan de voorkant van het project voor de Gildenramen. “Ik wilde een voorplecht creëren met objecten die symbool staan voor Dordrecht. Voorwerpen van gilden die in Dordrecht werkzaam zijn geweest. Een brood bijvoorbeeld, verwijzend naar het gilde van broodbakkers. Maar ook de drogisterijgildes. Deze elementen fotografeer ik allemaal met een digitale camera en voeg ik vervolgens met fotoshop bij elkaar.”

De basis voor het uiteindelijke ontwerp ligt in het rivierenlandschap van Dordrecht, dat een prominente plek in de drie glas-in-loodramen krijgt. Hocks laat zien hoe het proces van denkwerk tot uiteindelijke uitvoering in zijn werk gaat. Zo laat hij ook een reeks van conceptfoto’s zien die het uiteindelijk niet tot het eind-ontwerp hebben geschopt.

Van foto naar glas
De uiteindelijke tekeningen en schilderijen van Hocks moeten vervolgens in een glasatelier in Tilburg worden omgezet tot glazen ontwerpen. En dat proces is er een van de lange adem. Verschillende lagen verf die dienen als basis voor de ramen worden in verschillende fases toegevoegd en vervolgens op hoge temperatuur gebrand in de oven. Eén van de drie gilderamen, bestaat alleen al uit dertig kleine raampjes die allemaal stuk voor stuk gemaakt moeten worden.

Vervolgens is het aan andere ambachtslieden om alle stukken glas te verwerken tot de bekende glas-in-loodramen zoals we ze tot op de dag van vandaag in de Grote Kerk zien. Als een legpuzzel krijgen de uiteindelijke ramen steeds meer gestalte. Vervolgens worden de ramen waterdicht gemaakt met een kit en zijn ze klaar om geplaatst te worden.

De onthulling

De ramen zijn uiteindelijk op 19 mei 2006, bijna 20 jaar geleden, geplaatst. Het gebeurde onder toeziend oog van een volgepakte Grote Kerk.

Wil je meer te weten komen over het proces rondom deze Gilderamen? Bekijk dan onderstaande documentaire van RTV Dordrecht.