De omgeving van Chemours is één van de plekken op de lijst
StreekomroepEen eerste prioriteitenlijst van te saneren PFAS-locaties in Nederland klopt niet. Dat blijkt uit een analyse van de NOS en de regionale omroepen. Op de lijst, opgesteld door het ministerie en lokale overheden, staan zeven plekken uit deze streek. Vier daarvan zouden er onterecht op staan, omdat nog niet duidelijk is of ze ook echt een risico vormen voor de omgeving of omdat de informatie niet volledig is ingevuld.
In Nederland zijn vele duizenden plekken die mogelijk met PFAS zijn vervuild. Alles aanpakken is onmogelijk, vanwege de omvang van de vervuiling en de enorm hoge kosten. Daarom zijn de twaalf provincies en 29 grote gemeenten in opdracht van het ministerie sinds 2020 bezig om zicht te krijgen welke plekken urgent zijn en echt nodig om te saneren. Criterium voor zo'n 'PFAS-aandachtslocatie' is dat er sprake moet zijn van 'onaanvaardbare risico's' voor mens of milieu. In 2030 moet de lijst af zijn, meldt Rijnmond.
In een eerste jaarlijkse tussenrapportage van mei maakte het ministerie melding van 57 locaties, zonder die verder te noemen. Vorige maand werden ze alsnog openbaar via de Wet Open Overheid.
Uit een analyse van de NOS en regionale omroepen blijkt dat de landelijke lijst veel fouten bevat. Bij zes van de 57 plekken in Nederland is er 'geen onaanvaardbaar risico', bij twintig is het 'nog niet bekend' en bij vijf is niets ingevuld op dat punt. Volgens de definitie van het ministerie zelf moet dus ongeveer de helft van de locaties geschrapt worden.
Op de lijst staan zeven plekken in onze streek. Het gaat om het terrein van chemiebedrijf Chemours in Dordrecht, maar ook de nabijgelegen locaties zwemplas Merwelanden en stortplaats Crayestein West. Op deze plekken is er daadwerkelijk sprake van een acuut onaanvaardbaar risico.
Maar ook de locaties stortplaats Crayestein Oost (Dordrecht) en Baanhoek 471 in Sliedrecht staan op de lijst. Van deze locaties is het risico volgens de lijst nog niet bekend. Van twee andere plekken, die in de lijst worden omschreven als twee volkstuincomplexen en diverse particuliere moestuinen in Dordrecht, is het risico in de lijst niet ingevuld.
Waar zit de fout?
Volgens experts die de NOS sprak, is de lijst een duidelijk voorbeeld van een chaotische en trage PFAS-aanpak door het ministerie. Het gevolg kan zijn dat risicovolle locaties worden gemist en dat andere locaties onterecht voor veel geld worden gesaneerd.
Dat komt volgens hen doordat de verantwoordelijkheid niet bij één ministerie ligt, maar bij de 12 provincies en tientallen gemeenten. "Elke overheid maakt nu zijn eigen risico-inschatting. Daar gaat het echt fout. Dat moet gewoon anders", zegt PFAS-expert Chiel Jonker.
Verschillende verklaringen
Volgens het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat zijn alle provincies en gemeenten op de hoogte van de definitie van een PFAS-aandachtslocatie én zijn zij goed in staat om de risico’s in te schatten met behulp van bepaalde criteria. Maar uit navraag bij de diverse overheden blijkt dat de antwoorden sterk uiteen lopen.
De provincie Zuid-Holland laat weten dat 'de definitie nog niet bekend' was toen de lijst werd samengesteld. De provincie Noord-Holland spreekt van een eigen 'administratieve fout'. En volgens de gemeente Nijmegen vroeg het ministerie in eerste instantie zelf om mógelijke risicovolle locaties. De provincie Groningen heeft juist geen locaties op de lijst; de inzendingen werden 'niet in het format' van het ministerie aangeleverd.
Waarom Schiphol niet en Rotterdam Airport wel?
Wat verder volgens de NOS opvalt is de soms tegenstrijdige en niet volledige informatie. Zo wordt Rotterdam The Hague Airport genoemd als een locatie met een acuut onaanvaardbaar risico, maar ontbreekt bijvoorbeeld Schiphol. "Dat is een van de grootste PFAS-locaties van Nederland waar het vervuilde water uit wordt gepompt”, zegt Jonker.
Volgens een woordvoerder van de provincie Noord-Holland zijn hier geen 'acute risico's voor de mens en bedreiging van drinkwaterwinning'. Jonker is het hier niet mee eens. "Met het water worden akkers en moestuinen besproeid, er wordt gezwommen en gevist en het stroomt zo het Amsterdamse bos in is. En: waarom staan andere vliegvelden wel op de lijst, maar Schiphol niet?"
Niet lokaal beleggen
Voor Jonker is de conclusie helder. "Je moet dit niet neerleggen bij de lokale overheden. Dat deugt niet wat mij betreft. Je moet er echt verstand van hebben." En dat ontbreekt vaak bij de provincies en gemeenten, zo gaven die zelf al aan in de eerste tussenrapportage.
Zowel Jonker als Slenders pleit voor een centrale aansturing vanuit 'Den Haag' om eenduidig de risico's in kaart te brengen. "Het PFAS-probleem is veel te complex om lokaal op te lossen", zegt Slenders. "Het ministerie moet de leiding nemen."
Grote gevolgen
Dat dit nu niet gebeurt, kan grote gevolgen hebben, schetst Jonker. "Het gevaar bestaat dat er enerzijds risicovolle locaties gemist gaan worden en anderzijds dat andere locaties onnodig gesaneerd gaan worden voor veel geld."
Door centrale aansturing zal ook het tempo versnellen. "Lokale overheden krijgen dan een stok achter de deur. Door de decentralisatie schieten we nu geen meter op", zegt Slenders.
Dit is een verhaal in samenwerking met onze mediapartners Rijnmond en NOS.