Vier jaar later loopt hij weer op het schip rond. Eerst geeft hij het dek nog even een zwabber zodat de vloer er glimmend bij ligt. Daarna duikt hij de trap af naar het ruim; naar de sobere tweepersoonshutten, inclusief douches en keuken. En er is een leslokaal, een gym en een grote ruimte met werkbanken, touwen, overalls en helmen.
Hier leren de leerlingen de kneepjes van het vak van een klein team aan begeleiders. Ze worden weggehaald uit hun thuisomgeving en slapen en werken 3,5 maand met elkaar aan boord van het schip. Bram vindt zijn weg als vanouds maar kijkt ook vol verwondering rond. “Er is niet veel veranderd zeg.” En: “Oh ja, daar werkten we toen mee.”
Het is inderdaad al even geleden dat hij hier voor het laatst was. Pas vanaf 19 jaar mag je het CBR-matroosexamen afleggen en daarom is hij na zijn opleiding en stage alvast aan de slag gegaan bij het Rotterdamse bedrijf Maaskade Bevrachters, één van de initiatiefnemers van het project. Hij draait onregelmatige diensten aan boord van ‘De Jobskade’, een 110 meter lange binnenvaarttanker.
Bram is duidelijk enthousiast om weer even terug te zijn. Als hij in het leslokaal een kaart van Europa spot, zegt hij met enige trots: “Kijk, hier ben ik allemaal al geweest: in België, Luxemburg, Frankrijk en Duitsland. Met mijn ouders gingen we nooit zo ver op vakantie. Nu word ik elke dag op een andere plek wakker en zie ik steeds weer iets anders.”
De Mate is niet alleen de naam van het project, maar ook van het schip. Het is de letterlijke vertaling van het Engelse woord scheepsmaat. En het verwijst volgens docent Michel Noordervliet naar de term ‘mattie’, zoals de jongeren elkaar in straattaal aanspreken. Want van de straat komen ze vaak, soms letterlijk.
Noordervliet: “We richten ons op jongeren tussen de 15 en 23 jaar die een gedrags- en/of leerprobleem hebben en niet meer in het normale onderwijs passen. Ze hebben geen startkwalificatie, geen baan en thuis loopt het ook niet altijd lekker. Wij proberen ze hier om te buigen en uit de criminaliteit te houden. We leren ze gedrags- en sociale vaardigheden, geven praktijklessen en een klein beetje theorie.”
No-nonsense aanpak
Met een duidelijke structuur en no-nonsense aanpak weten de opleiders elk jaar tientallen jongeren te enthousiast te maken voor een baan in de scheepvaart. Jack Steinrath (19) uit Purmerend is één van hen. Hij ging op zijn zestiende niet meer naar school, toen hij het al op vijf scholen had geprobeerd.
Het niveau was volgens hem geen probleem, ‘maar als mensen zeggen dat ik iets moet, dan ben ik er al snel klaar mee.’ Op karpers vissen en met een bootje varen vindt hij wel leuk. Dus toen ze hem vertelden over een binnenvaartopleiding ‘helemaal in Rotterdam’ ging hij er voor. “En nu wil ik nooit meer aan de wal werken.”
Zijn vader is elektricien en zijn moeder werkt op kantoor. Een toekomst in de scheepvaart lag niet voor de hand. “Ik wist van niks, had geen idee dat de binnenvaartwereld zo groot was. Maar ik vind mijn werk nu superleuk.”
Ook hij kreeg na zijn opleiding een baan bij Maaskade Bevrachters aangeboden. Nu vaart hij aan boord van ‘De Ommoord’ en heeft de jonge matroos nooit meer moeite met opdrachten. “Als de kapitein vraagt ‘wil je even dit doen?’, dan doe ik dat met liefde. Misschien ook omdat ik inmiddels wat ouder ben.”
Inlezen, bijpraten en doceren
Docent Michel Noordervliet kan zich enigszins in hun situatie verplaatsen. Ook hij heeft geen achtergrond in de binnenvaart. Hij moest net als de jongens zichzelf alles aanleren, voor hij vanuit Stichting Horizon Educatief Centrum bij de Mate aan de slag kon. “Ik heb me veel ingelezen en laten bijpraten door schippers. De stuurman leert ze vooral de praktijk. Ik heb zelf bij justitie gewerkt en in het Cluster 4-onderwijs. Ik weet dus wel iets van deze jongeren, hun achtergrond en wat ze nodig hebben.”
Hij noemt het een pittige maar dankbare baan, die veel geduld vereist. “Het gaat om kansen geven en begeleiden naar een werkvloer. We doen het desnoods zeven keer voor tot ze het zelf kunnen. Hier mogen ze hun eerste stappen zetten, in een veilige omgeving, met een enthousiast team. Zodat ze hopelijk later voor zichzelf kunnen zorgen en naar een huisje-boompje-beestje-situatie kunnen toewerken.
