"Janus, Janus, kom je nog een keer?" Het vertrouwde geluid galmt weer over het Rotterdamse Binnenwegplein. Sinds vorige week zijn de luiken van het poppentheater weer open. Al 46 jaar staat Jacobus Wieman uit Dordrecht, ook wel Koos genoemd, hier van mei tot oktober bijna elke week om Rotterdammers te vermaken.
Het begon in 1978. Koos was geen onbekende in de wereld van het poppenspel, maar het idee voor een vaste plek in de stad kwam van een bevriende beroepsspeler, Wim Noordegraaf. "Hij vroeg me wat ik ervan zou vinden als er een gewapende betonnen poppenkast in de stad zou staan", vertelt Koos. Het bleek een succes, het theater werd een ankerpunt in het alsmaar veranderende centrum.
Laagdrempelig
De voorstellingen zijn niet alleen voor de allerkleinsten. Juist door de laagdrempeligheid trekt Koos een breed publiek. "Hier zitten ook mensen die de taal nog niet machtig zijn. Soms verstaan de ouders het niet, maar de kinderen begrijpen het dan weer wel."
Wie Koos zegt, zegt Poesie. De poes speelt een belangrijke rol in het contact met de mensen op de bankjes. "Zodra ze de poes aaien, voelen mensen zich net iets anders dan wanneer ze alleen maar kijken", legt hij uit. Maar niemand is verplicht om te aaien. "Als iemand niet wil aaien, dan hoeft dat niet. Ik zal daar nooit iets lulligs over zeggen, iedereen wordt in zijn waarde gelaten."
'Steeds meer taboes'
In bijna een halve eeuw tijd heeft Koos de wereld zien veranderen. Kinderen van vroeger komen nu met hun eigen kroost kijken, maar ook de maatschappij is veranderd. "Bepaalde woorden moet je niet meer gebruiken, bepaalde dingen kunnen simpelweg niet meer. Er zijn steeds meer taboes bijgekomen."
Hij noemt het voorbeeld van een onschuldig kusje tussen twee poppen. "Vroeger zou niemand daar wat over zeggen. Nu roepen mensen direct: Oh, hij is verliefd! Terwijl de nuance volgens mij anders ligt." Ook het flirten van een pop met het publiek ligt tegenwoordig gevoeliger. "Vroeger werd daar geen kwaad in gezien. Op een gegeven moment merk je dat je daar voorzichtig mee moet zijn. Ik bedoel er verder niks mee, ik ga na de show gewoon alleen naar huis."
Advertentiestunt
Een theater in de binnenstad levert soms bijzondere situaties op. Koos herinnert zich een Duitse filmploeg die ongevraagd een advertentie wilde opnemen tijdens zijn act. Een acteur met een grote krant blokkeerde het zicht, maar een vaste bezoeker greep in. "Er was een dakloze man die elke week kwam kijken om met de poes te knuffelen. Hij sprong van de bank en duwde die man weg. Hij zei: 'Ik laat mijn poppenkastspelers niet molesteren.'"
Handtekeningenactie
Ook de financiering was niet altijd vanzelfsprekend. Het theater wordt gesubsidieerd door de gemeente, maar dat ging moeizaam toen de zogenaamde 'kunstbobo’s' het voor het zeggen hadden. "Dat waren mensen uit andere steden die in de winter een oordeel moesten vellen over iets wat wij in de zomer doen. Ze kwamen nooit kijken en keurden het telkens af." Uiteindelijk greep de gemeente in om het theater te redden.
Het theater zette in de tijd van onzekerheid een handtekeningenactie op. "Er stond een jong koppel in de rij." Eerst dacht Koos dat ze hem in de maling namen toen ze vroegen of ze ook mochten tekenen. "Toen zei die jongen: 'Ja, als we kinderen hebben willen we hier ook naar toe komen'", vertelt Koos met een glimlach.
'Kleine pareltjes'
Hoewel Koos geniet van een vol plein, koestert hij juist de intieme momenten. Hij noemt het de "kleine pareltjes" van het vak. "Veel publiek is leuk, maar soms is één gezin in de regen ook hartverwarmend", vertelt hij. Hij herinnert zich een moment van vorig jaar, waarbij een gezin kwam kijken terwijl het stortregende.
"De mensen waren koud en kleumig, en het kindje was een beetje huilerig", schetst hij de situatie. "Dan sta ik voor de kast heel klein met ze te geinen. Dan voel je die warmte terugkomen. Het meisje stopt met huilen omdat ze een 'koppie' krijgt van Poesie en we grapjes maken". Voor Koos draait het op zulke momenten puur om het samenzijn. "Zien en gezien worden, zonder moraal of gedoe."
Dit artikel verscheen eerder bij mediapartner Rijnmond
