Jesse* oogt jonger dan zijn twintig jaar. Hij draagt een vaal t-shirt, is tenger en heeft halflang haar. Met een beetje fantasie zie je hem virtuoze solo’s spelen op een elektrisch gitaar. Hij heeft iets kwetsbaars. Als toeschouwer heb je met hem te doen, zo klein en alleen in de grote verdachtenbank van de Dordtse rechtbank.
We gaan beginnen. De rechter vraagt hoe Jesse het vindt in de rechtbank. “Ik heb hier wel eens eerder gezeten", zegt de jonge verdachte terug. Hij kijkt omhoog. "Ik herinner me het plafond.” Dat is in Dordrecht geen saai systeemplafond, maar een bijzonder lijnenspel van glas en ijzer.
Escher
-'Kent u Escher', vraagt de rechter aan Jesse.
'Is dat de kinderrechter?'
-'Nee, een kunstenaar.'
Jesse schiet overeind: 'Oh ja, hij maakte de optische illusies!'
Het is nu definitief zeker, Jesse is anders dan de gemiddelde 20-jarige die voor de rechter moet verschijnen voor stelen in de Hema of dronken op de scooter.
“Mogen wij naast hem komen zitten”, vragen een man en vrouw die in de verder lege zaal zitten. Het zijn de begeleiders van Jesse. De rechter vindt het goed. Met de advocaat erbij zitten ze nu met z'n vieren op een rij voor de rechter. Dat ziet er toch beter uit.
Natte hond
Goed, dan beginnen we nu echt. “U heeft bedreigd, via Facebook”, zegt de officier van justitie. Ze geeft wat voorbeelden. “Ik wil je dode lichaam. Ik ga je neersteken en douw een potlood in je strot. Ik steek je moeder dood. Ik snij haar keel open boven jouw lijk.”
Dat is nog zeker niet alles. Er komen ernstige ziektes en vreselijke dingen voorbij in het bericht van Jesse, dat hij ruim een half jaar geleden schrijft en stuurt aan zijn vader. Die gaat ermee naar de politie. Jesse moet het hebben geschreven in een vlaag van razernij. Het is voor de buitenstaander moeilijk te koppelen aan de jongvolwassene die voor de rechter zit.
“Dit gaat over uw vader?”, vraagt de rechter. “En dus ook over uw oma?” Dat bevestigt Jesse. “Ik heb haar nooit gezien. Ja, één keer. Bij een tante. Haar huis rook naar een natte hond.” Daar moet iedereen toch om lachen. “Ik wil het vooral hebben over hoe het met u gaat”, houdt de rechter het kort.
Kippen
“Ik moest naar therapie. Dat haalde meer omhoog dan ik kon verwerken”, zegt Jesse. Zijn begeleiders naast hem kijken meelevend opzij als hij zijn verhaal doet en moedigen hem aan te praten. “Ik was ook mijn antipsychotica aan het afbouwen, dat kan ook een rol spelen. Maar op dit moment gaat het goed. Ik ga met heel veel plezier naar werk. Dat is kippen verzorgen.”
Dat laatste intrigeert de rechter. "Heb je een favoriet?" De rechter en de verdachte praten nu over de kippen. Er blijkt inderdaad een favoriet te zijn. “Ze is de enige in haar soort", zegt Jesse. "Ze is mak en lief. Ik vind kippen grappig en leuk. Maar ik ben gek op alle beesten.” Jesse praat woord voor woord, in een soort staccato ritme. Hij maakt mooie zinnen.
“Ik heb het rapport gelezen”, zegt de rechter. “Op je dertiende ben je uit huis geplaatst.” Daar wijdt de man in het zwart verder niet over uit. In Nederland word je niet zomaar uit huis geplaatst. Vaak is dat omdat een kind in gevaar is of onvoldoende zorg krijgt. Maar in het geval van Jesse weten we dat niet zeker. Het is in ieder geval aan te nemen dat Jesse heftige dingen meemaakte als tiener. Hij heeft verder geen strafblad.
'Volgens uw vader bent u ontoerekeningsvatbaar'
“Heeft u nog contact?”, vraagt de officier. Jesse schudt van nee. “U schrijft dat u de moeder van uw vader gaat doodsteken. Wat heeft u zover gebracht?" De verdachte zegt nog een keer wat hij denkt dat er is gebeurd. "Het was een opeenhoping van de trauma's die binnenkwamen tijdens de therapie. En dat in combinatie met het afbouwen van mijn medicatie." De rechter herkent dat als een combinatie waarbij veel los kan komen.
Volgens uw vader bent u ontoerekeningsvatbaar”, zegt de officier. “Ik had er toen geen herinnering aan, maar nu wel. Ik weet dat het is gebeurd.” De jonge verdachte praat zacht en met gebogen hoofd als hij het heeft over het bericht dat hij stuurde. Jesse komt zachtaardig over, maar lijkt ook beschadigd.
"Ik wil rekening houden met de psychische kwetsbaarheid en vindt straf niet passend", zegt de officier. Wel vindt ze dat Jesse een voorwaardelijke boete van 300 euro moet krijgen, voor als hij het nog een keer doet. "Ik hoop dat meneer ervan leert."
Het gaat hier niet per se om straffen, maar vooral om helpen, zoveel is duidelijk. En gelukkig is er hulp, die zit naast hem in de verdachtenbank. "Jesse heeft een zodanige mantel om zich heen dat er nu een fijne, veilige situatie is", zegt zijn advocaat. Hij vindt straf helemaal niet nodig, ook niet een voorwaardelijke boete.
Het laatste woord is aan Jesse zelf. De rechter vraagt wat hij nog wil zeggen. "Ik vind dat mijn advocaat het goed heeft gedaan en dat waardeer ik", zegt hij. "Dat vind ik ook", voegt de rechter daaraan toe.
Het vonnis
"Ik ga niet mee met de psychische stoornis", zegt de rechter. "Ervoor en erna zijn er geen rare dingen gebeurd. Ik vraag me een beetje af: wat doen we hier eigenlijk? U bent schuldig, maar u krijgt geen straf." De begeleiders van Jesse knikken opgelucht. "U kunt veertien dagen slapen over hoger beroep. Op de vijftiende dag wordt u wakker en is alles achter de rug."
*De naam van de verdachte is om privacy redenen gefingeerd. De redactie kent zijn ware identiteit.
Dit artikel verscheen ook op de website van onze mediapartner Rijnmond.
