Wat als je terug kon reizen naar 1350 en horen hoe muzikanten toen muziek maakten? Die tijdreis wordt binnenkort bijna mogelijk: onderzoekers hebben namelijk geluid weten te ontfutselen van de oudste blokfluit van ons land. “Ik wil oude instrumenten weer tot leven wekken.”
Een microfoon staat klaar, op de tafel in het depot van het archief in Dordrecht ligt een doos en een beetje zenuwachtig loopt Itai Weissman rondjes. De musicus en onderzoeker is opgewonden, want vandaag gaat het dan eindelijk gebeuren. “Hoe mooi zou het zijn als we een of meerdere klanken vandaag kunnen opnemen van de Dordrecht fluit”, zegt hij.
In de doos zit de oude fluit. Het wachten is op de bespeler: Ita Hijmans, fluitist en ook onderzoeker. Al jaren is zij gefascineerd door middeleeuwse muziek en de Dordtse blokfluit is daar onderdeel van.
Die fluit is al jaren te bewonderen in Het Hof van Nederland. Op de afdeling archeologische vondsten prijkt het instrument tussen andere middeleeuwse vondsten, zoals schoenen en munten.
Opgegraven tijdens de Tweede Wereldoorlog Het is net na de inval van de Duitsers, als in 1940 tijdens opgravingen bij de ruïnes van Huis te Merwede in Dordrecht de blokfluit wordt gevonden. Ruim 600 jaar geleden waarschijnlijk daarin weggegooid, want de blokfluit heeft beschadigingen aan het labium. Dat is de plek waartegen lucht wordt geblazen bij het bespelen. Waardeloos, zal de muzikant toen hebben gedacht.
Nu eeuwen later is het een zeer waardevol stuk voor Dordrecht en ons land. De blokfluit van fruitbomenhout is een van de weinige intacte middeleeuwse blokfluiten ter wereld. Uniek voor Nederland. Al jaren proberen onderzoekers te achterhalen hoe die fluit heeft geklonken.
In 2015 is het instrument bijvoorbeeld al eens door een CT-scan van het Albert Schweitzer ziekenhuis gehaald. Met die informatie heeft fluitist Ita Hijmans er vervolgens een 3D-geprinte versie van gemaakt. Hoe secuur ook, en hoe echt de replica er ook uitziet: er kwam niets dan lucht uit.
Verloren klanken tot leven wekken
Bij hoge uitzondering mag Hijmans nu op de echte fluit blazen. Welk geluid ze er ook uitkrijgt, Itai Weissman denkt met behulp van een speciaal computermodel en AI alle originele tonen van het oude instrument ermee te reconstrueren. “Ik heb dat bij andere instrumenten ook al eens gedaan en hoe mooi is het als je straks in het museum bij het zien van de fluit, ook echt de klanken erbij hoort”, vertelt hij enthousiast.
De opname start, de fluitiste zet aan en dan gebeurt er iets bijzonders. Waar eerst alleen maar lucht door de fluit hoorbaar is, verschijnt er langzaam een heldere toon. De ogen van Weissman glimmen, verbazing bij Ita Hijmans. “Dit had ik niet verwacht”, zegt ze. “Hier kan ik wel wat mee”, besluit Weissman als de opname erop zit. Over een maand denkt hij de geluiden van deze eeuwenoude fluit digitaal tot leven te hebben gewekt. “Ik ga maar snel aan de slag.”
